Goed? Of ‘bijzonder’?

Omdraaiing. Vertekening. Fata morgana’s. Waanbeelden (ja, die ook). Illusie. Stuk voor stuk zijn het intrigerende fenomenen die eigenlijk allemaal om één vraag draaien: wat is echt? Wat is de werkelijkheid? Dat die niet bestaat als dé werkelijkheid weten we wel. Jij leest vast iets anders in mijn woorden dan ik precies bedoelde. Je leest wat jij er in kán lezen. De beste definitie die ik ken, en gebruik, is die van de intersubjectieve werkelijkheid (naast jouw eigen versie). Het is een lastige, want we kunnen als mens niet anders waarnemen dan onze individuele waarneming. En er is geen enkele reden aan te nemen dat de een ‘beter’ waarneemt dan de ander, wel anders.

Het is een oud probleem, of eigenlijk een gegeven (en we zullen er nooit een sluitende oplossing voor vinden). In de wetenschap is het begrijpen en verklaren het hoogste goed. In de kunsten de verbeelding en interpretatie, en ook wel vervorming. In het dagelijks leven het overleven; nog steeds, na al die duizenden jaren.

Toch doet zich een beetje een probleem voor. Denk ik. Die relativerende, míjn relativerende houding in elk geval komt voort uit een academische traditie. Da’s niet aanmatigend, maar wel essentieel. Wat wordt gerelativeerd, is de kénnis. Als jij A zegt, dan is het aan mij om dat A aan en van alle kanten te bekloppen en betasten. Da’s dus echt wezenlijk anders dan tegen de A-zegger zeggen dat ‘alles relatief is en dat ‘dus’ zijn stelling niet meer dan een mening is’.

En juist dát is op steeds grotere schaal aan het gebeuren. ‘Mijn optiek is evenveel waar als de jouwe, hooggeleerde’. Da’s zo en het verklaart wat mij betreft ook veel maatschappelijke onvrede als je je realiseert dat in het sociale verkeer al die zelfstandige werkelijkheden niet als gelijk worden gezien. We leven in talloos veel parallelle werelden. Toch is dat geen reden voor cultuurrelativisme die neerkomt op ‘iedereen heeft gelijk’.

Het is wel wat gaande is sinds het internet ontstond. Zijn enorme kracht zit ‘m in het (snel en doelmatig) verbinden van grote groepen mensen. In essentie niets nieuws, met uitzondering van de schaalgrootte en de snelheid. Interessant zijn de verschuivende balansen en beheersingsmechanismen die daarvan een gevolg zijn. De ellende is dat er een indicatie bestaat van wat voorbij is – een indicatie! – maar geen beeld laat staan garantie wat blijvend nieuw zal zijn (vandaar dat ‘indicatie’ want het oude kan heel goed ook uiteindelijk toch het nieuwe zijn, in een andere vorm).

In zo’n situatie buitelen de toonzettenden over elkaar heen. Kijk maar ’s een periode van bijvoorbeeld tien jaar terug en zie ze voorbij komen: de 2.0-aanhangers, de guru’s, de trendwatchers, de innovatoren, de (key note)sprekers, de duiders. De termen en hypes: 2.0 (een sóftwareontwikkelaarsbegrip!), crowd…, burger…., story telling, authentiek, influencer, weak ties, blue ocean. Allemaal stukjes van het verhaal dat geschiedenis van het sociale leven heet; allemaal kortstondig niet eens een halve waarheid verkondigend, vaak shoppend in kennis van een voorbije periode. Extrapolerend, niet – zoals ook een omschrijving van wetenschap en wijsheid luidt – met bestaande kennis níeuwe oplossingen bedenkend.

Dat is in houtskool de context waarin zich nu ‘nieuwe redders’ aandienen: van mensen in dienst van beursgenoteerde mediabedrijven tot creatieven die vooral wonderlijke verpakkingen weten te verkopen. Natuurlijk, het zorgwekkendst is in zo’n geval degene die dat ademloos opzuigt (er van uitgaand dat het beeld klopt). Maar het ís nogal wat in een tijd van ‘gelijkheid’ door klatergoud heen te prikken. Ik weet één ding: als de omschrijving vooral gaat over ‘de context’ of ‘de positie’ van iemand en zijdelings over zijn of haar boodschap ongeacht status, dan gaan de waarschuwingsbellen af. Want dat werkelijkheid meerdimensionaal is, wil niet zeggen dat iedere stem, iedere schreeuwlelijkerd noch iedere ‘opiniemaker’ – een sovjetpropagandaterm – meer dan een eigen gelijkje heeft.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.