De opkomst van de brute bende

Het is iets waarover ik me al jaren, laten we zeggen, verbaas. Maar soms irriteer ik me eraan. Soms ben ik vertwijfeld. Andere keren heb ik de indruk dat we bang zijn. Of dat sommigen gewoon niet zíen wat er gebeurt. Maar al die keren blijft het me herinneren aan wat ik ooit leerde kennen als de ‘stemmen van de straat’.

Het is niet eens de harde versie die ik ken. Mijn jeugd was een heel gewone, in een gewoon dorp waar Den Haag toen nog begerig aan likte (inmiddels ligt ‘ons’ Drievliet in Den Haag zag ik op tv; het is ze dus gelukt). Maar die grote stad vonkte af naar het dorp: we spraken ‘plat’ en sommigen namen ook de houding van stadsjochies aan.

Dat is de wereld van de stemmen van de straat, van de brute bendes. Het is de wereld waarin het recht van de sterkste geldt. Dat is niet eens per sé de fysiek sterkste. Het is de wereld waarin het lefgozertje aanzien heeft, de grote bek. In Den Haag was (is?) dat een soort kunst: de ander verrot schelden met een mengsel van ziektes – ‘kánkûr…’ is voor mij nog steeds ‘Haags eigendom’ – en brulapengedrag. Schrééuwen, dát konden ze. Maar de lefgozertjes bleken meest ook lafbekjes die geen gevolg konden geven aan dreigementen; een menselijk variant van ‘blaffende honden bijten niet’.

De ellende is alleen dat dat gedrag niet geografisch bepaald bleek. Het komt overal voor. En het lijkt zich heel rap te verspreiden door de samenleving. De brute bende wint terrein. Stomweg doordat ze anderen overschreeuwen, doordat ze dreigen met geweld, doordat ze een heel ander perspectief, taal en middelen gebruiken. En ze weten dat het werkt, dat het fatsoenlijk deel van de samenleving geen antwoord heeft op hun gedrag. En dat daardoor, ongeacht z’n omvang, dat deel wordt overtroefd en slaafs wordt. Zo ging het, zo gaat het.

image027

Brute bendes zijn de mensen die zich lang achtergesteld voelden – en dat misschien ook wel echt wérden – en nu de kans op revanche zien. De ontkenning van geweld als antwoord is dodelijk. Van de bruinhemden tot en met de Verenigde Staten tonen aan dat (dreigen met en hebben van) geweld tot resultaat leidt. Soms is een stevige hengst tegen iemands kop zeer effectief. Maar als het niet natiestaten zijn die dat geweld uitoefenen, als mondiaal politieagent, wordt het link. Dan wordt woede ontketent.

Probeer er geen politicologische analyses op los te laten. Wat de populisten – eufemisme! – doen, is niet anders dan als een tovenaarsleerling een kracht vrijmaken die ook zij nooit zullen beheersen. Wat gebeurt, is dat woede wordt gevoed. Iedere keer komt er een ogenschijnlijk onbenullig stukje hout bij, totdat het fik zo groot is dat het zichzelf wel verspreidt. Dat moment is niet ver.

Zeker de moderne maatschappij is enorm kwetsbaar. Wie eerlijk is, weet dat er nooit gelijkheid, nooit gelijke kansen, nooit ‘een algemeen belang’ is geweest. Groepen, ook de samenleving, zijn per definitie ongelijk, gedifferentieerd. Maar zolang er een communicatiemonopolie bij de ‘verstandige menschen’ ligt, wordt dat nooit echt duidelijk, laat staan uitgespeeld. Wat verstandige mensen denken, zeggen en onderzoeken zal immers wel juist zijn?

Totdat de mogelijkheid ontstaat, die kennis te toetsen en hij niet veel meer dan een gecompliceerd geformuleerde méning is. Dan is de beer los. En zoals het de brute bendes betaamt, gaan die dan spreken in hún taal en methoden. Grof gebekt, eenzijdig en gewelddadig.

Het goede nieuws is dat de crisis voor meer persoonlijke financiële problemen (armoede) zorgt en dat sociologen weten dat dat vaker tot passiviteit dan tot revolte leidt. Een volksopstand zit er nog even niet aan te komen. Het slechte nieuws is dat wrok, wrevel en woede wel leiden tot basaal overleversgedrag. De kans op gevaarlijke buurten en op individuen die andere individuen beroven zullen, verwacht ik, wel gaan toenemen. De jungle die stad heet, ziet onbetwiste alfa-roofdieren komen. Het enige wat u hoeft te doen, is wachten.

Ik snap dat dus echt niet. Blijkbaar worden we ‘geleid’ door mensen die de straatsamenleving niet kennen, die niet weten wat leeft in andere kringen dan de hunne, die een andere taal spreken. Maar dat betekent wel dat we nu kijken naar een samenleving die onder spanning staat. En dat we nog héél spannende en vooral onvoorziene ontwikkelingen gaan meemaken, tot en met de positie van Rusland in dat gekrakeel.

hfd._12_-_navo_nederland_-_frits_bherend

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s