Gezwets over verantwoordelijkheid: Fyra en de ‘sorry-zegger’

Eigenlijk is het te gek voor woorden.

Zit je te kijken naar het tv-verslag van de Fyra-enquête en dan hoor je dat er eigenlijk niet één verantwoordelijke is geweest, maar een reeks. Achtereenvolgende bewindspersonen hebben boter op het hoofd, omdat ook zij delen van het debacle veroorzaakten. In de politiek is het echter (blijkbaar) zo dat alleen de toevallig laatste de pineut is: die treedt af of moet aftreden.

parlementaire_enquetecommissie_fyra_1_april_2015

De vraag die rijst, is die naar die gevolgen. Wie draagt welke gevolgen? Dat is zeer relevant, want de meeste voorgangers van barbertje leven nog, werken nog. Wacht. Ze werken nog?!

Misschien moet ik mijn vraag stellen aan hun huidige werkgevers. Wat vinden die er van dat hun personeel – onder ede bevraagd – wordt beoordeeld als misleidend, vaag of onvolledig informerend? Wat zegt dat over je personeelslid? Zo’n meneer Eurlings, nu IOC – ook onbezoedeld, zullen we maar zeggen; hij zou hebben ‘misleid’, waarom zou-i dat elders, bij jou niet ook doen? Zou je zo iemand niet eens vragen naar, of laten onderzoeken door een bedrijfsrecherchebureau op het punt van misleiden van jou. Een administratief medewerker met een veroordeling achter z’n naam vertrouw je immers ook niet zo makkelijk meer. Of wou je, werkgever, beweren van wel?

Het is uitermate storend dat politici zich zonder verantwoording uit de voeten kunnen maken. Men biedt de koning z’n ontslag aan en daarmee is de kous af. Wachtgeld wacht. En een nieuwe baan zal via de netwerken ook mogelijk zijn. Overigens geldt dit vooral voor bewindspersonen. Parlementariërs, zo schijnt, hebben het moeilijker een nieuwe baan te vinden.

Het zou niet moeten kunnen: een parlementaire enquête zonder (al te veel) gevolgen. Toch gebeurt het.

Wie zich verbaast over een slinkend vertrouwen in de politiek of het bestuurlijk vermogen in Nederland moet eens tot zich laten doordringen hoe het voor gewone burgers werkt. Zo gauw daar kan worden bewezen dat sprake is van opzettelijke misleiding – diefstal – volgt ontslag en juridische stappen. Ook als er al enkele jaren zijn verstreken, zijn die stappen nog mogelijk mits het vermeende delict ernstig genoeg is. Een budgetoverschrijding van €11.000.000.000 (elf miljard euro) lijkt toch ernstig genoeg.

anp-1000_32765198

Toch gebeurt er niets.

Maar nu moeten de dames en heren werkgevers van dergelijke politici zich ook eens gaan realiseren wat er op hén afstraalt. KLM kreeg daarna Eurlings, één van de sterkst veroordeelden, als boegbeeld. Boegbeeld, van wat? Van misleiding ten koste van alles? Is dat het beeld wat KLM wilde opbouwen? En wat te denken van de eerder genoemde loyaliteit. Aan wie of wat is zo’n Eurlings loyaal? En nu, bij het IOC?

Jorritsma, Netelenbos, De Boer, May-Weggen, Dijsselbloem, Eurlings, Mansveld: allemaal betrokkenen, waarvan het interessant is je eens af te vragen voor wie zij nu werken, wat ze nu doen (het is zó op te zoeken via het Internet). En of een gemiddeld Nederlands werknemer er zo genadig van af zou komen als-i fouten van dit kaliber zou maken. Ik denk van niet. En ik denk – daarom – dat ‘de gemiddelde Nederlander’ dit ook niet snapt. Dat je er zó makkelijk mee weg komt.

Advertenties

De opkomst van de brute bende

Het is iets waarover ik me al jaren, laten we zeggen, verbaas. Maar soms irriteer ik me eraan. Soms ben ik vertwijfeld. Andere keren heb ik de indruk dat we bang zijn. Of dat sommigen gewoon niet zíen wat er gebeurt. Maar al die keren blijft het me herinneren aan wat ik ooit leerde kennen als de ‘stemmen van de straat’.

Het is niet eens de harde versie die ik ken. Mijn jeugd was een heel gewone, in een gewoon dorp waar Den Haag toen nog begerig aan likte (inmiddels ligt ‘ons’ Drievliet in Den Haag zag ik op tv; het is ze dus gelukt). Maar die grote stad vonkte af naar het dorp: we spraken ‘plat’ en sommigen namen ook de houding van stadsjochies aan.

Dat is de wereld van de stemmen van de straat, van de brute bendes. Het is de wereld waarin het recht van de sterkste geldt. Dat is niet eens per sé de fysiek sterkste. Het is de wereld waarin het lefgozertje aanzien heeft, de grote bek. In Den Haag was (is?) dat een soort kunst: de ander verrot schelden met een mengsel van ziektes – ‘kánkûr…’ is voor mij nog steeds ‘Haags eigendom’ – en brulapengedrag. Schrééuwen, dát konden ze. Maar de lefgozertjes bleken meest ook lafbekjes die geen gevolg konden geven aan dreigementen; een menselijk variant van ‘blaffende honden bijten niet’.

De ellende is alleen dat dat gedrag niet geografisch bepaald bleek. Het komt overal voor. En het lijkt zich heel rap te verspreiden door de samenleving. De brute bende wint terrein. Stomweg doordat ze anderen overschreeuwen, doordat ze dreigen met geweld, doordat ze een heel ander perspectief, taal en middelen gebruiken. En ze weten dat het werkt, dat het fatsoenlijk deel van de samenleving geen antwoord heeft op hun gedrag. En dat daardoor, ongeacht z’n omvang, dat deel wordt overtroefd en slaafs wordt. Zo ging het, zo gaat het.

image027

Brute bendes zijn de mensen die zich lang achtergesteld voelden – en dat misschien ook wel echt wérden – en nu de kans op revanche zien. De ontkenning van geweld als antwoord is dodelijk. Van de bruinhemden tot en met de Verenigde Staten tonen aan dat (dreigen met en hebben van) geweld tot resultaat leidt. Soms is een stevige hengst tegen iemands kop zeer effectief. Maar als het niet natiestaten zijn die dat geweld uitoefenen, als mondiaal politieagent, wordt het link. Dan wordt woede ontketent.

Probeer er geen politicologische analyses op los te laten. Wat de populisten – eufemisme! – doen, is niet anders dan als een tovenaarsleerling een kracht vrijmaken die ook zij nooit zullen beheersen. Wat gebeurt, is dat woede wordt gevoed. Iedere keer komt er een ogenschijnlijk onbenullig stukje hout bij, totdat het fik zo groot is dat het zichzelf wel verspreidt. Dat moment is niet ver.

Zeker de moderne maatschappij is enorm kwetsbaar. Wie eerlijk is, weet dat er nooit gelijkheid, nooit gelijke kansen, nooit ‘een algemeen belang’ is geweest. Groepen, ook de samenleving, zijn per definitie ongelijk, gedifferentieerd. Maar zolang er een communicatiemonopolie bij de ‘verstandige menschen’ ligt, wordt dat nooit echt duidelijk, laat staan uitgespeeld. Wat verstandige mensen denken, zeggen en onderzoeken zal immers wel juist zijn?

Totdat de mogelijkheid ontstaat, die kennis te toetsen en hij niet veel meer dan een gecompliceerd geformuleerde méning is. Dan is de beer los. En zoals het de brute bendes betaamt, gaan die dan spreken in hún taal en methoden. Grof gebekt, eenzijdig en gewelddadig.

Het goede nieuws is dat de crisis voor meer persoonlijke financiële problemen (armoede) zorgt en dat sociologen weten dat dat vaker tot passiviteit dan tot revolte leidt. Een volksopstand zit er nog even niet aan te komen. Het slechte nieuws is dat wrok, wrevel en woede wel leiden tot basaal overleversgedrag. De kans op gevaarlijke buurten en op individuen die andere individuen beroven zullen, verwacht ik, wel gaan toenemen. De jungle die stad heet, ziet onbetwiste alfa-roofdieren komen. Het enige wat u hoeft te doen, is wachten.

Ik snap dat dus echt niet. Blijkbaar worden we ‘geleid’ door mensen die de straatsamenleving niet kennen, die niet weten wat leeft in andere kringen dan de hunne, die een andere taal spreken. Maar dat betekent wel dat we nu kijken naar een samenleving die onder spanning staat. En dat we nog héél spannende en vooral onvoorziene ontwikkelingen gaan meemaken, tot en met de positie van Rusland in dat gekrakeel.

hfd._12_-_navo_nederland_-_frits_bherend