Ouder is niet hetzelfde als beter

Eén van de meer idiote wijzigingen van de afgelopen jaren – en dat waren er eigenlijk best veel – is die van de pensioenleeftijd.

In de klassieke gedachte denderen we op een catastrofe af. Er komen steeds meer oudere mensen, omdat we maar niet op tijd doodgaan. Maar die oudere mensen kosten geld. Ze zijn blijkbaar een soort luxe. Ook jij, lezer, bent over een paar jaar ‘luxe’. Je kost geld, maar levert niets op. Niets méér op, zou dat overigens moeten zijn.

In het klassieke systeem brengt het productieve deel van de samenleving de middelen op om het improductieve deel te laten bestaan. Da’s eigenbelang. In de periode dat die voorzieningen er niet waren, leverde dat deel der natie overlast op. Collectieve voorzieningen, ook riolen en gezondheidszorg bij voorbeeld, zijn noodzakelijk, vooral voor een heersende groep die anders continue wordt bedreigd door opstand.

Het effect is een situatie van dempende vrijheid, waaruit massale onrust is verdwenen. De Grote Rampen die ons overkwamen, zijn ons aangedaan door volkshitsers en particuliere belangen. Die rust kost wel iets. Naast, heel plat, geld vereist het ook een besef van collectiviteit. Het besef dat we niet te maken hebben met een verzameling losse individuen, maar met een verzameling onderling gerelateerde individuen. Daardoor raken ook individuen vér buiten jouw netwerk jou, via via via.

De balans in zo’n collectief organiseer je niet (althans, slechts ten dele). Die ontstaat als gevolg van de werking van de som van een fors aantal krachten. De richting daarvan laat zich niet voorspellen. Niet voor niets zijn de zogeheten onverwachte gevolgen van beleid zo interessant. ‘Maar zó hebben we het helemaal niet bedoeld’

Ouder worden is er zo een. In feite is het een gevolg van een hoger gezondheidsniveau, omdat sterven kan worden gedefinieerd als het stoppen van een té gebrekkig functionerend organisme. Zo lang we kunnen repareren, zo lang worden we ouder. Met overigens enorm interessante filosofische gevolgen: wie bén jij, als je voor meer dan de helft uit gerepareerde onderdelen bestaat? Als wij onze (persoonlijke) geschiedenis zijn, dan komt de maakbare mens in zicht?

Voorlopig worden we ouder. Waar ooit aandoeningen als de griep ons dodelijk velden voordat iets als kanker zich kón openbaren, is er tegenwoordig meer nodig. We, als organisme, vallen daardoor later uit. Maar ‘als organisme’ zegt feitelijk níets over de kwaliteit van dat organisme. Mijn basilicum-plantje in de tuin is niet dood, maar levert toch ook geen lekkere blaadjes meer. Wij worden ouder, maar ook van mindere kwaliteit.

Juist dát missen we in ons denken over pensioenen. De leeftijd van 65 jaar is niet gekoppeld aan een levenslengte. Die is gebaseerd op productie-verwachting, ook toen al een arbitrair gemiddelde. Na zo’n vijfenveertig jaar werken, zijn we ‘op’ in de zin van economisch rendabel. Het is niet zo dat de kwaliteit van nieuw geboren mensen toeneemt, zoals nieuwe generaties auto’s van betere kwaliteit zijn dan de voorgaande. Wél kunnen we de lengte van het bestaan van het organisme rekken.

Kijk, en dan is denken dat we ‘dus ook langer kunnen – en moeten – werken’ een riskante. Want wat dan ontstaat, is dat de grappen en grollen van verpleegkundigen van 70 mét rollator-ondersteuning, beleidmakers met wegvallende fijne motoriek (schrijven en typen!), of kenniswerkers met vertraagde hersenfunctie realiteit worden. Er zou juist een situatie moeten ontstaan waarin aan de organismen de mogelijkheid wordt geboden te functioneren zoals ze dan (nog) kunnen. Da’s fundamenteel anders dan te verwachten dat alle organismen plots béter zouden zijn omdat ze langer meegaan.

Waar het in collectieven denken een omwenteling was, zijn wij daar nog niet toe in staat en worden wegen ingeslagen die dat denken juist ondergraven in plaats van verder te brengen.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s