Verdwijnend surrealisme

Ken jij dat ook? Dat je iets ziet wat je als heel normaal beschouwt, maar om een of andere reden sta je er nu bij stil.

Nederland heeft soms magnifieke wolkenluchten. Een groot deel zien we niet eens meer. De grijze mistroostigheid – “Régen!” – kan overheersen en overweldigt dan de grijsschakeringen. Maar de indruk makende momenten zijn er ook. Kilometers hoge onweerswolken, groengrijszwart. Zonnestralen van tussen de wolken door die de wereld reduceren tot een beeld met goddelijke allure. Avondlijke heksenwolken die voor de maan langs trekken. Fast Forward voortjagende wolken. De ondergaande zon die wolkenmassa’s van onderen aanlicht. Vlijmscherp witte wattenplukken tegen een knalblauwe lucht.

Zoiets zag ik dus vorige week. Een uitspansel van schapewolken op een blauwe luchtweide. En daartussen majestueus-autonoom hellend wegdraaiend: een Boeing 747.

Leiden ligt zo dicht bij Schiphol dat vliegtuigen er net zo gewoon zijn als meeuwen. Niks bijzonders, tenzij de dingen extreem laag over de stad scheren en je bij wijze van spreken via het landingsgestel naar binnen kunt kijken. Maar dit was anders. De aanvliegbeweging naar de landingsbaan maakte dat het toestel voor een toeschouwer min of meer stil hing in de lucht, omringd door Magritte-wolken die iets groter waren dan hij. Surrealistisch-mooi.

Zo ervoer ik die paar seconden dat het beeld er zo was: als een surrealistisch schilderij van Magritte of één van diens consorten. Een paar uur later bedacht ik me echter dat dat een vreemde conclusie is. Hoezo ‘surrealistisch’? Dat vliegtuig híng daar in de lucht. Ik zág het voor het echie. Niks surrealistisch. Misschien voor Magritte, maar voor een moderne mens een réalistisch beeld. Sterker, zo gewoon dat we het vaker niet dan wel opmerken.

Dat was een stevige stomp, die gedachte. Want hoe zit het met die door mij bewonderde surrealisten met hun beelden van bijzonder wonderlijke landschappen? Maar vooral, hoe zit het met de werken van iemand als Magritte. Zelfs zijn zwevende stenen zijn realiteit geworden. VWS had ‘m in de hal staan, de zweefsteen. ‘Het is me wat’ van Wim T. Schippers, een gaaf ding. Om “technische redenen” was het werk daar niet te handhaven – welke zouden dat zijn? – en zweeft het nu in Boymans.

eureka schippers lr

Iets wat niet kan, tóch laten zijn. Dat is surrealisme. Zo af en toe bekruipt mij echter de vraag of surrealisme nog veel tijd van leven heeft, nu we steeds meer (denken te) begrijpen en kunnen mimicri’en. Of fantasie. Creativiteit. Dan ben ik op een wrange manier blij ‘al’ 60 te zijn; mochten die – kunnen – uitdoven, dan zal ik het vast niet meer meemaken.

7 thoughts on “Verdwijnend surrealisme

  1. Uitdoven? Ik denk van niet. Creativiteit is eindeloos. Fantasie ook. De meeste mensen kunnen niet bedenken wat internet straks voor ons gaat betekenen. Wat het mobiel voor ons gaat betekenen in de toekomst. Dat je als je zelf een auto gaat besturen straks bestraft wordt. Dat we ontroert zullen raken door wat een computer autonoom voor ons gecomponeerd heeft.

    Wij mensen denken dat we god zij. Surrealisme is dat de machines alles kunnen wat wij ook kunnen. En wij dus onszelf opnieuw gaan uitvinden. Nou daar flip ik wel even mijn dak van uit🙂

    • Dat uitdoven van fantasie en creativiteit zie ook ik niet zo snel gebeuren, nee. Maar dan werd de blogpost alweer langer, en genuanceerder.

      Surrealisme is voor mij dat bedenken wat niet kan (kan idd ook zijn: nóg niet kan. Maar da’s meer scifi). Wat ik probeer, is te denken over wat gebeurt als we ‘alles’ kun namaken of beheersen. Zonder de vraag of dat in principe kán en zal gebeuren. Maar wat als je alles snapt. Wat dan?

      Dan krijg je inderdaad ook jouw vraag: wat brengt de nieuwe wereld aan nieuwe onvoorziene mogelijkheden. En die is weer relevant in de discussie over wie ‘de leiding’ heeft. Ik persoonlijk geloof er geen barst van dat iemand of iets de leiding heeft. En dan wordt het spannend, ja. Maar kan net zo goed een heel dictatoriale situatie worden.

      Voorlopig nog wel onderwerpen om af en toe eens een blogpostje over op te werpen😉

      • “Maar wat als je alles snapt.” Zal er ooit iemand zijn die alles snapt? Is niet alles een kwestie van perceptie die behoorlijk beperkend is. Bovendien is denken beperkender dan voelen in veel opzichten. Wij mensen zij verre van perfect, daarom worden we ingehaald door computers en robots. Zij zijn perfecter maar onze imperfectie is wat ons interessant maakt. Grilliger maar ook menselijk. Dat is wat we herkenen en waar we ons door aangetrokken voelen.

      • Iemand niet, nee. Maar wij als mensheid misschien wel. Voor mij is dat de zwakte van technologie, vooralsnog. Die kent nog veel te weinig chaos en onlogica. Het zijn serendipische ontdekkingen die ons verder brachten. Dat gebeurt bij ‘toeval’; niet planmatig of gestuurd. Wat dat betreft – en een dieperliggende reden om de blogpost te maken – ben ik vaak verbaasd over het vertrouwen van ‘guru’s’ en ‘trendwatchers’ in wetenschappelijke kennis en vaardigheden. Die zijn vrij beperkt. De interessante kennis zit bij kunstenaars c.s.. Denk ik.

      • Ja eens. Nieuwe creatieve verbindingen maken is vooruitgang. Maar dingen niet kunnen verklaren is op zich ook erg prima. Wij denken dat verstand beter is dan gevoel maar ik denk dat het omgekeerde wel prettiger is.

      • Vorige blogpost gezien? Die over Man Zonder Eigenschappen. Niet om iedereen die pil te laten lezen (ik krúip er doorheen), maar er staan leuke waarnemingen in. Zeker in dat tweede hoofdstuk over ingenieurs, hun streven naar meetbaarheid en de gevolgen daarvan. Ik denk, met jou, dat (ook) rationalisme grenzen heeft. Maar het lijkt nu min of meer losgeslagen.

      • Niet gelezen. Later wellicht. Heb het artikel in Pocket gestopt. Voor mijzelf schommel in tussen brein en gevoel. Ook creatief. Vind ik heel leuk. Toch is dat mistig. Want je hebt beiden nodig. Maar geeft ook aan dat je voor een deel het niet kunt verklaren. Het heeft denk ik te maken met perceptie. Met het feit dat dingen bij herhaling anders worden. Dat je als mens lessen en patronen gaat zien. Maar dat je voor een groot deel ook in het duister tast. En dat ook leuk vindt. Dat schermergebied, dat is eigenlijk prima wat mij betreft. Maar absoluut gezien heel vaag🙂

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s