Geef toch ’s een hélder antwoord!

“Toch?!” Het wordt er uit geflapt zonder dat je er erg in hebt. Zoals in de jaren zestig “weet je wel” lijzig aan iedere zin werd toegevoegd. Zoals Amerikanen, als je de televisie zou geloven, zich te buiten gaan aan de “fucking”-dit en de “fucking”-dat. Stopwoorden, meestal bedoeld om tijd te winnen, zo lijkt het. Maar eigenlijk beslechten ze ook heel vaak een pleit. De door journalisten verafschuwde ‘gesloten vraag’.

“Dat is best wel mooi. Toch?!” is een redelijk onschuldige variant. Wordt jou die vraag zo gesteld, dan heb je meer moeite ontkennend te antwoorden door dat “toch?!”. De vraagsteller heeft zijn positie verraden en je feitelijk helemaal niet gevraagd naar jouw méning. Hij wil weten of jij het met hem eens bent. Een loyaliteitsprobleem.

Ik weet niet of er onderzoek is gedaan naar de frequentie waarin de gesloten vraag voorkomt. Mijn indruk is wel dat het vooraf dichttimmeren van vragen en antwoorden (sluipenderwijs?) steeds meer gebeurt. Met nare gevolgen. Zeker omdat het moeilijker zichtbaar is als de overduidelijke signalen ontbreken.

Je zou er haast het Duitse ‘Kalt stellen’ bij zoeken, bij de handelwijze van politici die op voorhand negatieve gevolgen van een handelwijze of een besluit proberen te neutraliseren. In Leiden kom ik het vaak tegen. Politici die in hun antwoorden aangeven dat ‘er natuurlijk problemen zullen ontstaan. Maar dat zijn incidenten, die altijd voorkomen’ (over de WMO/sociale wijkteams).

Vooropgesteld dat het ieders recht is te doen, laten en spreken wat-i wil, is deze vorm van neutraliseren wel een zorgwekkend fenomeen, zeker lokaal.

Het zijn de journalisten – steeds vaker welwillende amateurs – die het zich zullen moeten aantrekken. Zíj zullen die ballonnen moeten doorprikken en doorvragen. Zij zullen dat ‘toch?!’ en de varianten daarop moeten herkennen als een poging hen te beïnvloeden. Zij zullen zich níet geliefd moeten maken. Wat dat betreft, is het enorm leerzaam ‘Kijken in de ziel‘ terug te kijken. Over dilemma’s, waaronder die van professionele afstand, gesproken.

Het is een heel lastige. Al snel zul je worden gezien als een zwartkijker, een cynicus, een pessimist. Dat is overigens óók een deel van de strategie: het manipuleren tot construeren – framen – van een imago. Gevaarlijk is het voor de ‘toffe gozer’ die mogelijk (te) sterk in lokale netwerken is verweven. “Toch?!” is immers een loyaliteitsvraag.

Anderzijds is het een strategie waarmee (lokale) politiek het moeilijk maakt zich te laten confronteren en controleren. Hun goed recht, want als een schaap naar een slachtbank is ook niet de bedoeling. Wat echter wel de vraag wordt, is of sprake is van een gesprek over inhoud of dat er een retorisch spel wordt gespeeld. In dat laatste geval – en ik voel dat dat steeds meer gebeurt – gaat het veel meer over de vorm.

Misschien niet zo duidelijk als de mediagenieke one liners, maar wel degelijk retorica. En da’s vorm!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s