houtskoolherinneringen

Mijn vader is dood. Hij is jaren geleden overleden. Vrij snel eigenlijk, alhoewel dood neervallen het toppunt van sterven is, geloof ik. In zijn geval duurde het toch nog een week of drie. Drie weken waarvan ik me weinig details kan herinneren. Voor een fors deel heeft dat met werk te maken. Ik was toen nog niet zo wijs om te weten dat dit afscheid maar één kans krijgt en dat werken niet zaligmakend is. Maar een fusie voorbereiden met wat later m’n noodlot bleek, hoe ironisch, kreeg ook tijd. Of het veel zou hebben uitgemaakt, zal ik nooit weten. Ikzelf heb, vast netjes cognitief dissonerend, gedacht dat dat niet zo zou zijn.

Iedereen gaat anders om met afscheid. Het kan een confronterende ervaring zijn om te horen hoe gezinsleden naar dezelfde persoon kijken, ervaren en waarderen. Dat we allemaal anders hetzelfde waarnemen, wéét je rationeel wel. Om te horen hoe beelden bijna diametraal tegenover elkaar kunnen staan, is een ander hoofdstuk. Herinneringen bepalen zóveel.

Misschien is het omdat ik niet zo’n rijk herinneringenboek lijk te hebben, ben ik immer onder de indruk van mensen die heel details weten uit hun leven. Van die mensen die zeventig jaar na ‘de oorlog’ nog gesprekken en handelingen in detail weten. Goed, dat heeft impact en zou een sterkere imprint, indruk achterlaten. Maar al die mensen die nog precies weten wie hu vriendjes en vriendinnetjes op de lagere school waren? Die de schoolfeesten op de middelbare school nog levendig voor zich zien? Ik kom zelf niet veel verder dan wat ik maar noem ‘gesublimeerde beelden’: flitsen, geurvlagen, geluidsfragmenten, een gevóel. Houtskoolschetsen.

Nu ben ik heel erg van de verhalen, van oral history. De reden is vrij simpel: ik ben van mening dat voor tal van sociale fenomenen geen feiten bestaan, maar wel interpretaties. Die interpretaties zijn verborgen in die verhalen, samen met tal van details die indicatie zijn voor het perspectief van de verteller. Daarmee zijn verhalen een betrouwbaarder bron dan menigeen denkt. En een arbeidsintensieve, want je moet luisteren en het denkraam van de verteller zien te reconstrueren. Niet het jouwe.

Als je dat alles optelt, weten we van het verleden bar weinig. Hoe verder weg de put der vergetelheid in, hoe meer gissen het wordt. Brokken steen worden gebruikt om hele paleizen op te baseren. Dat Waren De Goden Kosmonauten? verscheen, is geen wonder. Niet alles is verklaarbaar. Niet alles heeft een reden om daar te zijn. Er zullen geen kosmonauten van verre zijn geweest. Het is stomweg een menselijk tekort te accepteren dat niet alles verklaarbaar is.

Wat mij intrigeert, is hoe de digitalisering juist dit aspect – mythe- en beeldvorming – zal beïnvloeden. De geschiedenis wordt al ruim een eeuw steeds feitelijker en gedetailleerder. Maar dat boeit mij minder. Veel interessanter is wat jij en ik nu doen, en met welke gevolgen.

Mijn vader was in zeker opzicht een enigma, doordat mijn zus en broers ieder eigen beelden hadden van hem, eigen geschiedenissen mét hem. Misschien dat de optelsom van die ervaringen een rijker beeld vormt. Nooit zal het compleet worden, omdat er nog tal van andere geschiedenissen zijn waarin hij heeft gefigureerd. Toch?

Maar wat als hij een dagboek had bijgehouden met z’n (diepste) gedachten? Een dagboek is niet iets wat het gros der mensheid bijhoudt – wel als het gaat om het begínnen met een dagboek, vermoed ik. Wat als hij zou hebben geblogd, geTwitterd, geFacebookd, gePinterest, geInstagramd? Dan zou zíjn verhaal bekend zijn.

Ik ben razend benieuwd naar wat de komende decennia gaat gebeuren met al die kinderen die op enig moment in de digitale sporen van hun ouders duiken. Die ontboezemingen zullen vinden over hun eigen jeugd, of over eerste vriendjes, schoolresultaten, over onbedoeld kwetsende opmerkingen aan het adres van de ouders. Al die dingen die overal en altijd gebeuren, maar weg glijden in de geschiedenis. Wat is het effect als al die details wel bekend worden, blijven? De socioloog Weber muntte het begrip onttovering van de wereld – waarin techniek steeds bepalender wordt -; ik zou zijn woord onttovering willen gebruiken voor de rationalisering, de gekendheid in de samenleving die steeds verder gaat.

2 thoughts on “houtskoolherinneringen

  1. Bijzonder mooi verwoord en opgeschreven Jan. Prachtige beschouwingen die een groter publiek verdienen, me dunkt;-)👍

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s