de waardeloosheid van woorden en cijfers

In een redelijk ver verleden ging het me goed af. Wiskunde. Uit m’n hoofd; ik meen dat ik op het eindexamen er een zeven voor haalde.

Nu, zo’n veertig jaar later, ga ik niet veel verder kom een twee of drie, ben ik bang. In de tussenliggende tijd heb ik niets meer met de wiskundekennis gedaan en is ze weggezakt. Zo ver, dat ik het me niet kan voorstellen dat er zelfs nog maar zicht bestaat op een voldoende. Niet actief gebruiken, betekent wegzinken. Niet dat het allemaal nutteloos was. Van mijn wiskundeleraren leer je meer dan ‘alleen maar wiskunde’. Het gaat ook om logica. Als ik terug kijk naar mijn opleidingen hebben ze eigenlijk allemaal dat effect.

Je leert overal en altijd.

Pas veel later, soms, heb je door wat je kunt gebruiken. Zo moet het een regelrechte kwelling zijn geweest voor onze leraar Nederlands ons duidelijk te maken wat het mooie aan poëzie is. Gedíchtjes! Aan zeventienjarigen. Dat de man zwaar op alcohol leunde, is niet verwonderlijk. Pas ergens tegen m’n dertigste viel het kwartje. Het was zo’n vijftien jaar onderweg geweest. Echt nutteloze kennis bestaat niet. Wanneer en hoe vaak het nut heeft, is een andere vraag.

Met mijn achtergrond en schoolervaringen hoor ik bij degenen die vinden dat je onderwijs niet (te vaak) en zeker niet ondoordacht moet veranderen. Er zit voordeel in dingen te móeten doen en kennis op te doen waarvan jou, op dat moment, de merites ontgaat. En nee, dat is niet hetzelfde als stug volharden in het bestaande. Het is niet té snel mee gaan in verleidelijke ontwikkelingen.

Vandaag overkwam het me twee keer dat ik daaraan moest denken.

Eerst het gedoe over de rekentoets. Persoonlijk ben ik het eens met de critici dat het een onzinnige toets is, zeker als er veel omvangrijkere consequenties aan worden verbonden. Natuurlijk moet je kunnen rekenen. En het is zeer logisch dat een kennisniveau daalt als het niet actief wordt benut. Voor de meesten van ons is dat geen enkel probleem. Machines vangen dat wel op (en als die uitvallen, zijn we de klos). Voor mensen die het wel nodig hebben, is activeren van rekenvaardigheid wel nodig. Maar dan als vak en niet als losstaande toets.

De rekentoets lijkt eerder een symptoom van een beleid dat veel nadruk legt op kwantificeren. Niemand die zich druk maakt over een gebrek aan fantasie, aan creativiteit en scheppend vermogen. Ook dat leerde je als kind ook te ontwikkelen. Nee, rékenen; dát is belangrijk. Maar zijn historisch besef en ruimtelijk besef dat niet ook? Is het niet zo dat een behoorlijke algemene ontwikkeling nodig is? Dat je in elk geval de Middeleeuwen niet ná de Gouden Eeuw plaatst. En, ja, dat is goed om als parate kennis te hebben. Want alleen dan is een mens een zelfstandig wezen, niet 100% afhankelijk van externe bronnen. Niet feitelijk gedegradeerd tot hulpmiddel, onnadenkend radertje in een groot geheel.

Dat rekenen heeft meer effect dan het geautomatiseerd uitvoeren van rekenkundige vaardigheden. Zoiets geldt ook voor ons handschrift. Van het mijne weet ik dat het de laatste dertig jaar steeds slechter is geworden. De vulpen, ooit een instrument wat ik met liefde kon vasthouden, leerde mij te verlangen naar ‘schrijven’. Die ligt sinds een ruim jaar leeg en schoongespoeld in een la. En m’n handschrift gaat achteruit.

Vandaag zag ik een link naar een artikel in de New York Times van juni vorig jaar: What’s Lost as Handwriting Fades? Wat verloren gaat, is niet zozeer het handschrift als zodanig. Wat verloren gaat, is wat het trage schrijven vereist: nadenken en reflectie. Het klinkt pretentieus, maar het is waar. Ik heb opstellen met de hand moeten schrijven, met een typemachine en met een computer academische stukken. Er ís verschil. Nog steeds heb ik immens ontzag voor grote denkers die hun tractaten schréven. Die moesten zin voor zin, woord voor woord nadenken. Of opnieuw beginnen. Inmiddels tikken we hele paragrafen via ‘insert’ in een staande tekst. Mij komt dat overigens goed uit, want ik ben echt heel slecht in planmatig schrijven.

Rekenen en schrijven. Het gaat om veel meer dan wat de toets toetst.

5 thoughts on “de waardeloosheid van woorden en cijfers

  1. Ondanks het gemak van de laptop en de taalhulpjes enzo vind ik schrijven enorm lastig. Maar ook reuze leuk. Vroeger was dat nog lastiger wellicht maar men kon ook niet hetzelfde doen als wat we nu doen. Vroeger werd er simpelweg veel minder geschreven denk ik. Nu tikt menig blogger zo een paar romans in een jaar bij elkaar.

  2. Ik ben vóór de rekentoets.
    Veel eerstejaars studenten lopen vast omdat het voorgaand rekenonderwijs belabberd is. Wiskunde en algebra zijn goed voor je abstracte denkvermogen. Helpen je beter nadenken en reflecteren. Juist het hoofdrekenen is een kwestie van oefenen. Vroegaaaaaah maakte ik mij ook druk om het verval van spelling. Dat vind ik nu weer minder belangrijk. Als je het mij vraagt gaat de hele wereld over op Engels (of andere taal, maar kies er eentje met z’n allen, van mijn part Chinees ). Maar wél allemaal aan de wiskunde.
    “De oude meesters” ik kan er genoeg van krijgen. Bijna alles waar wij over nadenken of “de grote levensvragen” zijn uitgebreid beschreven en bediscussieerd. Ook dát zou m.i. In het standaardpakket thuishoren.

    • Mijn bezwaar geldt eigenlijk vooral het woordje toets. Rekenen (en inderdaad meer vakken) moet je eigenlijk bijhouden. Dat betekent dat je kunt toetsen op een bepaald moment. Maar tien momenten later is het weer weg gezakt als je het niet bijhoudt. Dát lijkt me een groter probleem dan een losse rekentoets. Mijn wiskundeleraar kon over wiskunde vertellen alsof het wonderlijk nieuwe vreemde taal was met z’n eigen woordenschat en schoonheid. Die lol voor je vak overbrengen, dát zet zoden aan de dijk.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s