Innovaties zijn zelden sociaal

Stel je voor.

Je komt in een omgeving terecht waar je eigenlijk niet wilt zijn. Maar je móet. Je bent verplicht daar te zijn, in een omgeving die je niet kent. Een omgeving waar eerder al mensen zoals jij zijn geweest, misschien zelfs in een vergelijkbare situatie. Eén van de vragen die je je gaat stellen, als je er al een tijdje bent, is: wie zaten hier eerder? Wie waren zij? Hoe vonden zíj het en wat deden ze?

Wat hier wordt beschreven, is geen gevangenis. Toen ik erover sprak, was het een weeshuis. Een plek waar kinderen worden geplaatst die geen gezin meer hebben om in te leven. Wezen. Dat gesprek voerde ik meer dan twintig jaar geleden met wat voor mij één van de grootste innovatie-denkers is in Nederland: Bert Mulder.

Blijkbaar is het enorm moeilijk sociale innovaties te bedenken, ontwikkelen of realiseren. Stap één, bedenken, lukt al enorm slecht. Wie op straat vraagt naar de invulling van het woord innovatie, zal met name technologische vertalingen vinden van bestaande producten of processen. Zonder al te veel vermoeiend denkwerk wordt overal een app tegenaan gesmeten. Over de gevolgen van de inzet van technologie wordt slechts door enkelen nagedacht. En die worden dan ook nog ’s uitgemaakt voor negatievelingen of technopessimisten (waarbij ik blíjf beweren dat het naïef is te geloven dat (inzet van) technologie vooral positief uitpakt; er zúllen negatieve gevolgen zijn).

Dat zijn de ‘eenvoudige’ ‘innovaties’. Veel uitdagender zijn de sociale innovaties; de innovaties die zich richten op het dichterbij brengen van een ‘betere samenleving’, innovaties die zich richten op verandering van groepsaspecten. Nu is de ellende dat technologie daarin een serviele, een ondersteunende rol speelt en niet de bepalende. Wie bijvoorbeeld op zoek gaat naar werkelijk invloedrijke veranderingen in de manier waarop een democratische samenleving is georganiseerd, zal bar weinig vinden. Datzelfde geldt voor de patiënt-zorg. In die gevallen moeten machtsbalansen schuiven en er is geen technologie die dat doet. Er is geen technologische oplossingen die dat expliciet tot doel heeft (wel zijn er die als verkoopargument zo’n claim hanteren).

Bert Mulder is één van de zeer zeldzame mensen die wél in staat is bezig te zijn met sociale innovatie. Althans, dat was-i in de periode dat ik met samen met hem op trok.

Die weeskinderen. Het gesprek ging verder. Waarom, zo vroeg Bert zich af, is er geen toepassing die het mogelijk maakt voor kinderen om te zien, lezen, horen wat andere kinderen die in die kamer hadden gewoond, meemaakten? Waarom is er geen toepassing die het voor nieuwkomers op die manier mogelijk maakt zich wellicht eerder op hun gemak te voelen? Stomweg door te weten dat er lotgenoten vóór jou waren. Een kei van een idee, en dat ergens in de jaren negentig.

Ik moet bekennen dat ik meteen de aansluiting zag bij iets waar ík dol op ben: social history en oral history. Voor een flatgebouw gaan staan en je afvragen wie daar woonden (wonen) en wat zij meemaakten, vooral hun dagelijkse beslommeringen. Waarom geen oral history van die flat? En waarom zou je die dan niet ook publiceren? In die tijd is dat ook een populaire aanpak geweest. Ik geloof dat in Amsterdam De Waag experimenten heeft gedaan met zulke panelen en banken. Maar die aandacht is in 2014 helemaal weg en vervangen door aandacht voor productiviteitsverhoging.

Een toepassing die de informele geschiedenis zichtbaar maakt én vastlegt, in de woorden van de betrokkenen. Ik zou het nog steeds enorm gaaf vinden. Wellicht om (ooit) openbaar te maken, maar vooral om sociale cohesie te bevorderen. Stomweg door een makkelijke toegang te bieden naar de situatie van anderen. De kans is groot dat die anderen dat niet zo vanzelfsprekend zullen willen delen. Want dat is wat deze soort innovaties zo moeilijk maakt: ze worden gedragen door mensen.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s