De taalvaut is echt fout

Op televisie stond het: Delfs blauw. Ik zapte voorbij, dus wat het programma was is me ontgaan.

Nu hoop ik dat jij wél de fout zag: Delfs blauw, en niet Delfts blauw. Een tikfoutje, hoop ik, van de titelmaker. Maar ik denk eerlijk gezegd dat het geen uitzondering is. De taal verloedert; of nee, niet de taal, maar de schrijver verschuilt zich daar achter. Een taal leeft. Dit moet kunnen.

Daar ben ik het mee eens (alhoewel mijn hart bloedt als ik denk aan al die mooie archaïsche woorden en zinsconstructies die nu niet kunnen en worden vervangen door korte Powerpoint-achtige kretologie). Maar er zijn wel grenzen. Domme fouten. Slordigheid. Niet eens zíen wat je fout deed. Ik heb teksten van collega’s gezien…. je wilt niet weten hoe triest.

Zo vind ik het getuigen van domheid als het Kabinet van de Koning vraagt naar ‘de rede’ van iets. Echt, de brief heb ik gezien. Het is het antwoord op een smeekschrift van een van mijn eega’s cliënten. Het is domheid omdat de schrijver blijkbaar niet in staat is zich al schrijvend te realiseren dat er een verschil is tussen een reden en de rede. Een meester in de rechten nota bene.

Maar ik ben geneigd te denken dat opleiding niet eens zo belangrijk meer is. Taal wordt steeds meer fonetisch geschreven, zo lijkt het. Da’s best. In de jaren zestig was dat een serieuze poging het Nederlands makkelijker te maken. Kresj. Vurrukkulluk. Het is nooit echt gelukt. We liepen vast.

Maar met taal is altijd al gerommeld en gedaan. Esperanto, een kunstmatige taal, moest ook de universele taal zijn, niet gebonden aan een staat(svorm of -ideologie). Ook dat lukt vooralsnog niet heel erg goed. Bescheidener, maar wellicht met grotere invloed, zijn de woord- en taalkunstenaars als Marten Toonder – die de engelse taal letterlijk vertaalde tot nieuw Nederlands -, Wim T. Schippers – joe, als vorm tussen jij en u – of Kees van Kooten. Of, in een verder verleden, de stijlkunstenaars als Nescio – van hem jatte ik het gebruik van de i in ‘als-i’. Het zijn bewúste aanpassingen, niks foutjes.

Taal verandert. De hunnen en hennen zijn inwisselbaar geworden. Het slinkend onderscheid spreek- en schrijftaal wordt ermee geïllustreerd. Persoonlijk vind ik dat wel een goede ontwikkeling. Spreektaal is vaak dynamischer. Dat lijkt mij winst ten opzichte van de stijve vormen van schrijftaal. Schrijftaal die met name in beleidsteksten van een tenenkrommende saaiheid en dus onduidelijkheid is. Daar zouden dynamiek en helderheid niet misstaan. Maar wellicht is het helemaal de bedoeling niet helder en duidelijk te zijn. Wellicht is het de misvatting dat grondmist door taalgebruik juist moet worden bereikt; dat de lezer dan ontzag krijgt vanwege de onbegrijpelijkheid.

Dan spelen heel andere belangen een beïnvloedende rol.

Het is waar dat taal leeft. Het is ook waar dat taal een goede verrader is van afkomst, van sociale klasse. Een verzorgd taalgebruik hoort bij een verzorgde geest. Toch? Mij lijkt dat te kort door de bocht. Maar dat er een verband is tussen karakter en taalverzorging lijkt me wel plausibel. Net zoals er een verband is tussen taal en sociale groep.

Een tweet van Marianne Zwagerman deed me daar vandaag aan denken:

Waarom noemen mannen elkaar pik als compliment en zijn vrouwen boos als je ze kut noemt?

Het is een terechte vraag. Maar later op de dag schoot me te binnen dat het ook een vraag is naar standen. want ‘pik’, op die manier gebruikt, is hier in Leiden wel een veelgebruikt woord in een specifieke groep, die van de corpsballen. Dat zijn de pikken onder elkaar. In dat milieu krijgen onwelgevoeglijke woorden plots iets extra’s: het maakt uit wíe ze uitspreekt.

One thought on “De taalvaut is echt fout

  1. Pingback: De veroordeelde schrijvers van een tweede taal | "Me dunkt…"

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s