een ontzorgde mens

De afgelopen paar dagen viel me op dat ik vaker dan voorheen het woord vrijwilliger hoorde toepassen, of iets wat daar op lijkt. Uiteraard is dat toeval. Maar het biedt wel een mooi opstapje voor iets anders.

Mijn moeder ligt in een verpleeghuis. Eén van die gevallen waarvan je je afvraagt waarin de kwaliteit van leven nog schuilt. Binnenkort gaat ze terug naar haar ‘eigen verpleeghuis’ (waar ze net een ruim half jaar woont). Vanwege de extra zorg die ze nu nodig heeft, is er overleg tussen het huis en ons, de kinderen. Tot mijn verrassing meldt het huis tussen neus en lippen door dat zij eigenlijk een tekort hebben aan vrijwilligers. In dat stinkendrijke dorp onder de rook van Den Haag blijken minder vrijwilligers actief in de zorg voor anderen dan in mijn stad Leiden. Adstrueer, construeer zelf de verklaring maar. Ikzelf hoorde een mogelijke richting “Ik zou dat zó gaan doen. Maar niet alles, hoor. Wassen. Dat niet.”. Een ietwat vreemd beeld van vrijwilligerswerk. Die mógen niet eens wassen. Maar vooral ook vreemd omdat zulke opmerkingen bij mij binnenkomen als lulsmoesjes. Er zíjn, praten, en luisteren zijn al grote dingen. Maar blijkbaar is zorg iets anders: vérzorgen. Net als de huisdieren en de planten.

De tweede keer was korter geleden. Een bejaarde man die je thuis brengt – ik ben vrijwilliger – na een dag tijdbesteding in het ontmoetingscentrum van een verzorgingscentrum. Een dag met mensen om je heen. “Prettige avond? Nou, er wacht niemand meer op me. Dus, ja. Prettig?” Alleen. In de laag onder zijn woorden ligt een vraag naar gezelschap besloten. Hij wordt nooit zo uitdrukkelijk benoemd, maar wel verzucht. Voor velen is de plotselinge eenzaamheid als een partner wegvalt iets wat manmoedig ‘moet worden gedragen’. Je klaagt niet. Eenzaam.

Wellicht ken je het systeem van vriendendiensten? Laagdrempelige voorzieningen die volgens met maatjesmodel werken. De vrijwilligers in de vriendendienst hebben een één op één-relatie met iemand. Een relatie die treffend wordt beschreven als een georganiseerde zakelijke vriendschappelijke. Maatjes zijn er om isolement te doorbreken. In mijn geval – ik bén maatje – van mensen die een psychiatrische episode achter zich hebben en proberen de draad ‘samenleving’ weer op te pakken. Vlak voor de zomer liep het intensieve maatjescontact met iemand af, maar we houden wat extensiever contact. Dan drinken we een biertje. Inmiddels ben ik benaderd voor een nieuw maatje. Er is een wachtlijst. Ik kan kiezen.

Wat me dus weer ’s opvalt, is de thematiek die hieronder speelt; die van de sociale contacten, de eenzaamheid, de betrokkenheid. Uiteraard vind ik en hoop ik dat ook jij eens gaat kijken naar jouw mogelijkheden om dit type vrijwilligerswerk te doen. Spijt krijg je niet. Wel kan het zo zijn dat het niet bij je past. Soit. Maar dan heb je het geprobeerd. Naar andere omkijken.

Het is ook wel een van de griezeligste ontwikkelingen die ik ken, die van de ontmenselijking. Zeker in de zorg wordt enorm veel geraaskalt over de inzet van technologie om de kwaliteit van de zorg te verbeteren. Het gáát niet om de kwaliteit van de zorg. Het gaat om de kwaliteit van leven en van de mens. Steeds vaker bekruipt me het idee dat degenen die zo pleiten voor een technologisch utopia schaamlapjes zoeken, onbewust, voor hun eigen gemis aan medemenselijkheid. Een super-tillift? Prima. Maar een robothondje of een robotgezelschapsdame zijn gevoelsarme objécten waarmee je mensen degradeert en afserveert tot het niveau van een geautomatiseerde plantenkas of melkstal.

Het is allemaal goed bedoeld. Maar waar leidt het toe? Denken we echt dat zórgtijd wordt gewonnen door vérzorgen te technologiseren? In een tijd waarin we ons moeten afvragen af we nog wel weten dat er een verschil bestaat tussen zorgen en verzorgen.

2 thoughts on “een ontzorgde mens

  1. Kwaliteit van leven en medemenselijkheid, ja daar gaat het om dat ben ik met je eens. Dat slimme technologie mensen kan helpen dat te bereiken, vind ik ook. De afkeer tegen de vooruitgang ( wat inzet van ehealth ook is) is vind ik wel begrijpelijk in zeker opzicht – want vaak maakt onbekend onbemind – maar is dat slim? Waarom ogen sluiten voor mogelijkheden ipv te kijken naar waar ze wel toepasbaar zijn opdat we met zijn allen vrij tijd spelen voor ” warme” zorg, menselijkheid? Persoonlijk zou ik bijvoorbeeld liever een robotje om me heen hebben dan hele dagen in vergetelheid zitten te wachten op verzorging, verschoning, gezelschap al dan niet proffessioneel of vrijwillig. Laten we gebruik maken, ervaren, en de bevindingen toetsen, verbeteren. Daarmee kunnen we misschien ook meer “genieten” van de vooruitgang ook al bestaat die uit sensoren, robotica , zorg op afstand enz. Me dunkt; het is nu eenmaal 2014 en niet 1950.

    • Oeps. Fout van mijn kant, denk ik je reactie lezend. Ik ben er blijkbaar van uitgegaan dat de lezer mij kent. Ik heb 19 jaar in de innovatiestrategie binnen het sociale domein (NIZW) rondgehobbeld en gedaan (gewerkt, dus). Ik ben er van overtuigd dat technologie mogelijkheden biedt. Zeker. Maar ook dat we alert moeten zijn; ze is ook sexy, verleidelijk in ‘technologie lost veel/alles op’ en vooral vanwege z’n Januskop. Technologie wordt gebruikt en dat bepaalt z’n effecten. Onderdrukking door technologie is net zo voor de hand liggend als bevrijding.

      In de zorg zie ik nu een tendens om technologie nog steeds te omarmen als wondermiddel dat in de toekomst vanalles mogelijk maakt. Deze post, en eerdere, gaan over die andere kant. Wat is je uitgangspunt? Waarom doe je iets? En vooral, met welk effect? Dat wordt slecht belicht in het publieke debat. Daar worden die geluiden gebracht als ‘negatief’ of ‘ontwikkelingen ontkennend’. Dat is het niet. Het is eerder de tegenkracht die voor de reality check moet zorgen. En geen van beide is 100% waar!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s