Stilletjes zorg mijden

Tijdens de vorige crisis, die van de jaren tachtig, verscheen er een boek over armoede: Moderne Armoede. We zijn nu vijfentwintig jaar verder en er is in feite geen steek veranderd. Dat geldt, tussen twee haakjes, ook voor de werkloosheidsbestrijding: de cynicus in mij herkent nog steeds de ‘we hopen dat het overwaait’oplossing.

Moderne armoede is één van de onderzoeken die loskwam naar aanleiding van het werk van de onderzoeksafdeling van de Rotterdamse sociale dienst. Het is wellicht niet de bekendste naam, Oude Engberink, maar hij en zijn team hebben wél geprobeerd het thema aan de orde te stellen, te adresseren. Dat is maar deels gelukt. In de discussie ging het al snel niet zozeer over oplossingen, maar over definities en normen. Is iemand die (toen) een kleurentv heeft wel arm? Of: ten opzichte van wat ben je arm? Die laatste wordt nog steeds misbruikt, als je reizigers hoort die durven stellen ‘dat we helemaal geen armen hebben, want dat zag ik in Afrika pas echt.’. Een volledig voorbijgaan aan de relativiteit van armoede. Een drogredenering.

Eén van de aspecten die in die tijd voorbij kwam in de onderzoeken is de herkenbaarheid van armoede.

Het heeft de naam stille armoede gekregen. Een mooie naam. Een veel te lieve naam voor de ellende, de triestheid die ermee wordt bedoeld. Het leven van mensen die zich schamen, binnen blijven, niet willen laten merken dat ze te weinig geld hebben om mee te doen aan de samenleving, die daarom niet aankloppen voor hulp, die thuis verpieteren. Het is een onzichtbaar verschijnsel armoede in Nederland.

U2 pic1 Rio

De mensen verwachten armoede te herkennen. De hongerbuikjes uit Afrika, de kapotte kleren van de vuilnisbeltbewoners in Rio, de vervallen huizen in de favela’s en bidon villes. Armoede zíe je. De bedelaar is het wel, maar de straatkrantverkoper vast niet (bij beide knaagt wantrouwen. ‘En dan rijden ze zometeen weg in een mooie auto. Wedden?’). Maar je ziet het niet. Van de zomer in Berlijn viel het mij pas weer op: de netjes geklede mannen die vuilnisbak na vuilnisbak inspecteerden, de straat-levers.

Onzichtbaar bestaat niet. De samenleving is dan ook steeds meer gaan verstoppen. Vooral zaken, mensen die we liever niet hadden, die problematisch waren. Gevangenissen, gekkenhuizen, armenhuizen, maar ook hoeren en onaangepasten. Van werkelijk achter slot en grendel tot en met gestigmatiseerde straten en buurt: de achterbuurt. Heel subtiel, want wat je niet ziet, is ook niet in je dagelijks leven. Onzichtbare armoede wordt getolereerd. Zichtbare niet.

De ellende is dat we dat mechanisme nooit tot staan hebben gebracht. Sterker, het wordt weer krachtiger.

Er is een nieuwe vorm van onzichtbaarheid bijgekomen. Die van de zorgmijders, de mensen die de kosten voor fatsoenlijke zorg niet meer kunnen opbrengen en daardoor afhaken. Het vals-subtiele is dat ze dat zelf moeten besluiten, uit twee kwaaien. Het is weer een drogredenering; want de keuze is niet een eigen binnen het budget, maar het gevolg van een verplichting die leidt tot overschrijding van het budget.

Ik ken er voorbeelden van inmiddels; van mensen die dan maar de tandarts de tandarts laten, die de medicijnen de medicijnen laten of een behandeling…. En het zijn niet eens de usual suspects, de psychiatrisch patiënt, de WWBgerechtigde. Het zijn ook verdienende mensen, jonge mensen. Jij kent ze ook. De gezondheidsschade is er niet minder door.

Ze worden lekker weggewerkt op die manier. ‘We zien toch geen achteruitgang? Maar we zien wel het beoogd effect: minder zorgkosten’. Het is identiek aan stille armoede. Als je de armen niet kent of opzoekt, herken je ze niet. Als je de zorgmijder niet kent, weet je ook niet dat-i dat doet. Statistiek registreert immers vooral wat wordt gedáán, niet wat niet wordt gedaan. Zeker niet als het wel mooi is dat je dat niet weet.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s