Scheefgegroeide app’s

Uit de theorie weet ik het. Vernieuwing komt ten eerste ten goede aan de bovenliggende partijen. Het waren Weber en navolgers die hierover hebben gepeinsd. Het kan worden gebracht als een zeer genuanceerd verhaal, zoals een wetenschapper zou betamen, maar ook beeldender: de machthebber fungeert als een zwart gat. Een zwart gat dat alles wat zijn positie kan versterken, verzwelgt. De grap is dat er niet één zwart gat is, maar meerdere. En dus vindt er ook een strijd tussen zwarte gaten plaats: de politiek en de ambtenarij én de ambtenarij onderling!

Ja. Oud nieuws en oude kennis, denk je?
Inmiddels zitten we in een situatie waarin alles wordt gedemocratiseerd en waarin individuen in staat worden geacht zelfstandiger dan ooit te beslissen en handelen. Toch?

Nou, dat betwijfel ik dus. Ik denk dat het systeem van het zwarte gat nog steeds in werking is.

Mocht je echt denken dat jij en ik als individu beter beslagen ten ijs komen in onze relatie tot een overheid, dan zul je ook de positie van die overheid moeten bekijken. Als die inmiddels is gaan beschikken over pantservoertuigen, dan heb jij er weinig aan dat je kruisboog inmiddels is vervangen door een musket. Dan zou je pantserdoordringende vuurkracht moeten hebben. Leuk, hoor, dat nu wordt beweerd dat het individu, de burger beter geëquipeerd is dan ooit, maar dan kijk je in absolute termen en niet de enig relevante relatieve.

Nu ben ik de mening toegedaan dat individuen feitelijk op grote afstand tot instituties staan. Dat kán dus tot vertekening leiden.

Laat me dan de vraag stellen hoeveel, en welke, apps of toepassingen kent jij kent die jou als individu in jouw belangen steunt?

Ik durf te wedden dat je die niet vindt.

Wat ik bedoel, is dat voor individuen wel de algemene toepassingen beschikbaar zijn gekomen, met als beste rookgordijn de informatiebestanden. “Meneer, u kunt opzoeken hoe het werkt”. Dat is in mijn ogen een smerige afleidingsmanoeuvre, waar overigens aardig mee wordt verdiend. Het is een handig middel voor de beroeps (verrek, zeg, da’s een bovenliggende partij. Toevallig, natuurlijk).

Heb jij al eens een toepassing gezien die uitslúitend in jouw belang acteert? Waar is de app die mij adviseert hoe te antwoorden op vragen van een WMO-keukentafel-kletser, in míjn belang – strategisch dus? De app die aangeeft wat te doen om maximaal voordeel te halen uit bestaande regelingen? De toepassing die mij precies adviseert welke zinnen en termen te gebruiken in een discussie over een juridisch recht, met een agent bijvoorbeeld? Leuk dat ik kan lezen dat ik recht heb op garantie, maar welke app vertelt me precies hoe te handelen.

En dus niet in algemene termen. Niet door aan te geven “zo is het geregeld” of “zo hoort het te gaan”. En niet door aan te geven waarop ik recht heb, maar door aan te geven hoe ik dat recht haal, of afdwing.

Het bijzondere is dat je die apps wel zult vinden voor de ambtenaar die zo’n keukentafelgesprek voert. Om te voorkomen dat-i of teveel toezegt of juridisch foute stappen zet. In het belang van de cliënt?! Toepassingen die je wellicht te binnen schieten, zoals BuitenBeter, zijn zeer nuttig, maar de afhankelijk van de ander wordt er niet door versterkt. Eerder krijgt de dienst Openbare Werken er tientallen inspecteurs bij.

Zo absoluut als nu voorgesteld is het niet. Ik vind zoiets als Bereken-Uw-Recht nog steeds goed in zijn basis. Maar ook die geeft niet meer macht en laat je ook niet manipuleren. Ook die is uiteindelijk vooral handig voor de gemeente: de aanvragen verlopen doelmatiger.

Wellicht is het niet zo vreemd dat er weinig is voor individuen. Die betalen immers niet zo veel. Overheden betalen makkelijk (veel) meer (en veel te veel).

Eerlijk gezegd, vraag ik me al járen af welke partijen zich opwerpt als stimulans voor de ontwikkeling van toepassing die wérkelijk individuen empoweren.

Advertenties

Rare verwachtingen

De grootste uitvindingen – om ze zo maar ’s te noemen – zijn die van mensen die snappen hoe mensen functioneren. En al die uitvindingen draaien om netwerken.

Stel, je leeft vijftig jaar geleden. Zoiets als het Internet is niet massaal aanwezig. Je hebt een vraag waarop je zelf het antwoord niet weet. Wat doe je dan?

Je legt die vraag voor aan huisgenoten, buurtgenoten, vrienden en kennissen. Je spreekt een netwerk aan. Wat essentieel is, is dat je verschíllende bronnen raadpleegt. Hoe en in welke volgorde hangt daarna weer samen met je handigheid met zoeken. En je luiheid. In alle gevallen hanteer je een strategie (maar dus niet altijd bewúst). Daarover is vrij veel bekend. Wat mij nog steeds frappeert, is de conclusie dat karaktertrekken je strategie (mede)bepalen. Een open geest zal bijvoorbeeld eerder neigen naar browsing, bladerend zoeken dan een analyserend-zakelijke, die vaker de gerichte zoekopdracht prefereert. Het is echt fascinerend. Vind ik. Zo zijn er mensen die trechterend werken: eerst breed en ongericht bladerend en dan steeds gerichter. 

Dat leverde een hele reeks aan inzichten op voor de ontwikkeling van zoektechnologie. In eerste instantie zagen we technieken die heel erg waren gebaseerd op het zoeken in een systéém, in een bibliotheek. Daar komen de Booleaanse operatoren uit voort. Dat zijn die zoekopdrachten als ‘ik zoek dit, maar níet dat’. Je moet er bij nadenken: “Moet ik nu ‘en’ gebruiken? Of toch ‘of’? Of misschien wel ‘nabij’?”. Als je geen beeld hebt bij het woord (deel)verzameling, begin je op achterstand. Want dat is in de kern wat je doet. Een zo klein mogelijke verzameling maken, liefst met maar één treffer. 

Da’s geen menselijk manier van zoeken. Het is een geconstrueerde. Pas jaren later ontstaan de mogelijkheden om menselijker te zoeken. Bij benadering dan. Taaltechnologie maakt het mogelijk context te bepalen. Tekstuele context. Ik ‘loop’ bedoelt als ‘rivierloop’, ‘geweerloop’ of werkwoordsvorm? Het verzamelen van zoekopdrachten en resultaatskeuzes van andere gebruikers, in grote hoeveelheden, vergroot de káns dat je een goed resultaat krijgt; míts je er van uitgaat dat zoekers op elkaar lijken. De wetenschap dat niet één enkele techniek volstaat, maar een combinatie beter werkt. Het zijn allemaal brokstukken inzicht waarmee zoekmachines als Google ooit startten (inmiddels is ‘zoeken’ voor Google minder belangrijk dan de term zoekmachine suggereert).

Wat zo belangrijk is, is dat zoiets ‘eenvoudigs’ als zoeken toch zo complex blijkt te (kunnen) zijn.

Het klinkt zo eenvoudig: ik stel een vraag en krijg een antwoord. Voor het gemak worden alle acties die tussen die twee posities worden veronachtzaamd. Alsof het vanzelf gaat. Als je vanuit het resultaat terug kijkt, lijkt dat ook zo. Maar als je vanuit de vraag kijkt, heb je geen enkel idee wáár het antwoord verborgen is.

Het idiote is dat ‘we’ denken dat het opslaan van alle informatie ook de vindbaarheid mogelijk maakt.

Maar als je terugdenkt aan de periode voordat de technologie dat alles mogelijk maakte, is er iets heel anders nodig. Dat is een gedecentraliseerd systeem (netwerk) en een instrument om de vraag te vertalen in de taal van dat netwerk. Anders geformuleerd: voor het vinden van antwoorden zijn systemen als ‘het Internet’ en Twitter vaak doelmatig juist omdat zij die onderlinge bevraging tot uitgangspunt hebben. En, ja, ja, er zijn uitzonderingen. 

Het is een academische redenering, ik weet ‘t. Maar om de route te bepalen wel belangrijk. De enig goede bron van informatie is het collectief. De ellende is wel dat in die redenering de hele wereldbevolking wordt bedoeld. Dat wordt dus lastig. In de praktijk zal daarom ook opgeslagen informatie bereikbaar moeten zijn. Al is het maar vanwege historische kennis (alhoewel ik nog steeds vind dat ‘vergeten’ een heel belangrijk en groot goed is).

Wat ik wil betogen, is dat we ons steeds meer blind lijken te staren op ‘alles is vindbaar’ en ‘snel vindbaar’. Wat we daarbij over het hoofd zien, is dat veel informatie en (betere!) resultaten tevoorschijn komt als mensen mensen helpen. 

Pas geleden was ik op een bijeenkomst over de WMO. Dat was ‘lachen’ in de zin van huilen. Alsof er in al die afgelopen jaren níets is geleerd van onderlinge hulp. Overheden die denken dat burgers zelf problemen kunnen oplossen. Nadat diezelfde burger jarenlang werd geacht zich tot professionele, geaccrediteerde, hulpverleners te wenden. Daarmee stimuleer je afhankelijkheid. Maar goed, nu gaan we als burgers het weer zelf doen. En tóch redeneert de overheid vanuit een eigen centrale rol. Er wordt een heel circuit opgetuigd ‘voor de echt schrijnende gevallen’. Het rare daaraan is dat zo’n structuur dus helemaal níet is opgezet vanuit een sociaal netwerk. De sociale wijkteams gaan netwerken in kaart brengen en op afstand monitoren en sturen. 

Hoe mis dat zal gaan, wordt het best geïllustreerd door de vraag om informatie: een sociale kaart.

Zonder bescheidenheid; in die wereld heb ik twintig jaar gewerkt. Het is nog nooit ergens gelukt een goede en adequate sociale kaart te maken. Sociale kaart zijn domein-gerelateerd. De huisarts heeft een andere dan de timmerman (ja, die heeft er óók een). Een sociale kaart probeert een dynamische structuur te vangen. Zoiets vereist onderhoud. Zoiets betekent accepteren dat je achter de feiten aan loopt. Onvolkomenheden zat.

Het is allemaal weer zo halfslachtig-hoopvol. Voor de zoveelste keer wordt gedacht dat ‘de techniek’ dit ‘sociale probleem van niet weten wie wat doet’ oplost. Accepteer dan dat er tientallen sociale kaarten zijn; met verschillende kwaliteitsniveau’s en vooral verschillende indelingen (omdat niet iedereen dezelfde behoefte heeft).

Mij lijkt het nog steeds veel en veel mooier als zoiets als Twitter Voor De Wijk beschikbaar komt, mét de wetenschap dat niet iedereen met z’n buren wenst om te gaan en mét de wetenschap dat niet alles op deze manier oplosbaar is.