Omdat ik allergisch ben voor ongerechtigheid

Waarom blog jij eigenlijk, vroeg me een nieuwe kennis anderhalve week geleden.

Mijn eerste reactie was, dat ik geen idee heb. Het is een drang die ik voel. Het is een zelf-opgelegde uitdaging ‘een moment te vatten’, zoals een haiku-dichter dat kan. Het is de arrogantie van de gedachte ‘Ja, dat beweer jíj nu wel, maar….’.

We hebben het er een tijd over gehad. Over de manier waarop ik in het leven sta en erover denk. Zíjn conclusie: “Je bent iemand die wordt gedreven door onrechtvaardigheid en door een absoluut geloof in continue verandering. Taoïsme is jouw natuurlijke oriëntatie.” Ik denk dat-i gelijk heeft.

Niet dat ik ook maar één klap verstand heb van Taoïsme en evenmin van plan ben me er in te verdiepen. Wat het gesprek me wel opleverde, is weer een fragment van het beeld van mezelf. Van die rusteloze, ongeduldige geest, die maar niet wil capituleren voor orde-denkers of lijnen-naar-de-toekoms-trekkers.

Het verklaart wel een beetje de voor velen vreemde mengeling van blogposts, waarin een rode draad moeilijk te vinden is. Tenzij je van iets Tao-achtigs uitgaat.

Vandaag is het 31 december. Het is me (weer) niet gelukt onder woorden te brengen hoe die dag eruit ziet: met groepjes jonge jongetjes die rotjes in het water laten ontploffen; groepjes oudere jongetjes die enorme knallen veroorzaken en zich helemaal níet realiseren wat ze doen; de geur van kruit, en de geur van te lang gebruikt gebakkraamfrituurvet; de haast van de laatste boodschappen (terwijl er waarschijnlijk gewoon een mórgen is); kortom, de elementen die een dag en een fysieke omgeving even naar een heel ander niveau dragen. Dat ene beeld.

Dat vind ik ook in redeneringen terug. Die ‘onrechtvaardigheid’ moet je niet opvatten als een religieus of politiek ideaal. Het vindt zijn basis in de redenering. Een onbalans in afwegingen. Het verzwijgen van tegen-argumenten. Het in een lijn redeneren. Dat zijn de momenten waarop iets in mij wakker wordt en wil schrijven dat je ook ánders kunt kijken.

Misschien moet ik het ongerechtigheid noemen en niet onrechtvaardigheid. Een uitermate arrogante houding: want wie ben ik om dat te vinden? Ik ben ik en jij bent jij. Maar dit is wat ík vind en ervaar.

Als je dit blog doorbladert en terugleest, hoop ik dat je dat herkent. Dat zoeken naar dat ene karakteriserende moment, dat een seconde later alweer is achterhaald. Dat positieve zij het vragende bij veel (levens)vragen. De vele tussenzinnen die daarvan een gevolg zijn en de makkelijk té snel te trekken conclusie: negatief scepticus.

Het is een vrij lastige positie ten opzichte van jou, lezer. Hij lijkt uit op ongrijpbaarheid, uit op redeneringen die glad zijn als ‘een aal in een emmer snot’, uit op conclusies die maar niet komen. Da’s niet zo; ik zal ze je vooral niet áánreiken.

Het blog is er ook omdat die houding een mooi tegenwicht biedt tegen wat wij aanduiden met ‘innovatie’. Vaak – bijna altijd – is dat een lineaire denkwijze, waarin wordt geëxtrapoleerd. In de meeste ‘innovatie-denkers’ huist daarom een onmenselijk trekje. Totdat we over machines beschikken die menselijk op onvoorspelbaarheid reageren, is iedere innovatie onduidelijk in zijn gevolgen (‘onmenselijk’ stond er eerst). Dat kán ook niet anders. Het zal wel moeten worden erkend. Onze huidige stand van de techniek en innovatie bevat enorme bedreigingen voor ons bestaan als vrije mens. De rechtlijnige op doelmatigheid gerichte logica van onze machines is níet de onze.

Dát is waarom ik blog. Om af en toe een glimp te laten zien van een wereld die ook mogelijk is. Omdat sommigen proberen te (be)heersen, want niet te beheersen hoort.

Advertenties

De crypto-communisten van Rutte

Communisten, zo leerden we tussen de regels door op school, mogen dan wel het collectief volksbelang voorop stellen, maar in feite waren het gewoon platvloers dictators. Mao, Stalin, Rode Khmer, het hele letterlijk godvergeten oostblok: allemaal massamoordenaars en sombere, achterdochtige landen. Naar buiten mooie praatjes, maar van binnen zo rot als een mispel.

Tot schrik van ons, jonge kritisch betweters, klopte dat beeld. De facade bleek nep. De loop der geschiedenis onthulde steeds meer verschrikkingen. De onbeantwoorde vraag is echter in hoeverre dictaturen misbruik maken van theorieën om hun eigen handelen te verbergen. In Afrika en Zuid-amerika zijn nog steeds bewijzen te vinden.

En in Nederland.

Op precies dezelfde manier hun weergave van de werkelijkheid plooiend, wekt de regering-Rutte de indruk te opereren in ‘het algemeen landsbelang’. Daarbij dien je landsbelang op te vatten als volksbelang, jóuw belang. Mocht je ze daar op aanspreken: maar dat we in jóuw, of het volksbelang werken, hebben we nooit beweerd.

Dat klopt. Het landsbelang is een typisch academisch fenomeen, zo’n macro-ding wat je nergens terugvindt. Stomweg omdat het een optelsom is van belangen.

Crypto-communisten zijn diegenen die de werkelijkheid plooien en beloften doen voor een betere, maar verre, toekomst. Nu mogen de regeringspartijen wel dénken dat zij hun eigen maatschappijvisie op deze manier uitdragen, maar feitelijk blijken de liberalen en sociaal-democraten een oncontroleerbare wissel op de toekomst te trekken. Crypto-communisme te bedrijven.

De lijn die zich steeds beter laat herkennen, is helemaal niet die van een liberale of een sociale maatschappij. het is een strak gedirigeerde maatschappij, waarin ondermeer technologie het excuus-vehikel is voor surveillance: de overheid bewaakt wat goed is voor ons. Op grote schaal wordt ‘de economie hervormd’ en worden ‘nieuwe prioriteiten gesteld’. Met als gevolg een snel toenemend wantrouwen in de overheid – of: een snel toenemend besef alleen voor jezelf te moeten opkomen – en een afbraak van solidariteitsdenken.

Maar in de toekomst gaat het veel beter worden; op de nog rokende puinhopen van dat oude bestel komt iets nieuws, iets veel mooiers, en iets veel beters.

Nu is het nog nooit gelukt een groot project binnen tijd en kosten af te ronden. Dat gaat ongetwijfeld ook hier gelden: wat uiteindelijk te zien zal zijn, zal níet zijn wat ons nu wordt voorgespiegeld.

Eerlijk gezegd vind ik het interessantste iets heel anders. Economieën zoals de communistische experimenten tot nu, blijken allemaal gepaard te gaan met krachtige informele samenlevingen en economieën. Anders geformuleerd: het echte leven wordt voortgedreven door informele arrangementen. Zeker, deels is dat corruptie, maar grotendeels is het ook een een manier van wheelen en dealen met Het Systeem en met elkaar. Dé economie is de informele.

Dát is de weg van het crypto-communisme, die nepvariant, die revisionisten. Een administratieve werkelijkheid maken, een betere toekomst voorhouden, en ondertussen een nieuw proletariaat laten ontstaan. De effecten van hervormingen in de (thuis)zorg, de zorgverzekeringen, de hypotheekrente, de sociale zekerheid, de toegang tot onderwijs: ze raken niet willekeurig álle sociale groepen.

Nee, als 2013 iets duidelijk maakte, is het wel dat de sociaal-democratische PvdA en de liberale VVD een regering hebben gevormd die net zo weinig waarheid spreekt als de sovjet-communisten van Stalin.