Creativiteit als psychiatrisch ziektebeeld

Nee, dit gaat niet over DSM-V, de komende nieuwe versie van het handboek waarin een definitie wordt gegeven van psychiatrische aandoeningen. Daar vallen er van af. Daar komen er bij. Inzichten veranderen. En, inderdaad, er worden aandoeningen ‘ontdekt’.

De aanleiding deze keer is dit citaat (dat hier vandaan komt, The Huffington Post):

As creativity researcher Mihaly Csikszentmihalyi notes in his 1996 article for Psychology Today entitled “The Creative Personality,” creative people “show tendencies of thought and action that in most people are segregated. They contain contradictory extremes; instead of being an “individual,” each of them is a “multitude.”

Het oorspronkelijk artikel lezen, kan ik je aanraden. Het gaat over creativiteit en uitvoerend artiesten, podiummensen als bandleden en conferenciers. Waar ik je op wil wijzen, staat echter vooral in dat citaat: creatieven zijn meervoudige persoonlijkheden. En da’s een psychiatrische aandoening.

Nee. Serieus. Dat is de boodschap dus niet. Alhoewel nu wel ongelooflijk duidelijk wordt waarom soms de conclusie wordt getrokken dat geniale creatieve mensen óók knettergek zijn. Er is een verwantschap.

Blijkbaar is het zo dat creatieve mensen zijn voorzien van verschillende, soms tegenstrijdige, gevoelens en ervaringen. Dat mensen geen consistente eenheden zijn – in mentaal opzicht – is iets wat hier al vaker is gesteld. En eerlijk gezegd, al lang bekend is.

Wat ik aardig vond, was de herkenning van sommige dingen bij mezelf. De afgelopen jaren heb ik, denk ik nu, té veel geluisterd naar mensen die meenden te weten hoe anderen in elkaar steken. Die geen benul hebben van complexiteit en daarom alles reduceren tot schema’s, opsomlijstjes en samenvattingen. Ondertussen bleef het gevoel dat er iets niet klopte zeuren: je kunt zowel nauwkeurig als slordig, zowel aandachtig als afgeleid, zowel het een als het ander zijn. Het kost je soms zowat je hele leven om daar achter te komen. En als je het zelf weet, is het nog maar de vraag of anderen dat ook zullen gaan snappen.

Soit. Zo is het dus en niet alle collega’s begrepen en begrijpen dat.

Wat me echter boeit, is; omdat ik vast niet uniek ben, moeten er meer mensen zijn die dit gevoel hebben en die daardoor in een rare knoop moeten zitten. Mij verklaart het in elk geval wel een vrij fors aantal gesprekken de afgelopen jaren over ‘onbegrepen voelen’, die hiermee samen vielen. Blijkbaar is het ‘logisch en eenduidig mensbeeld’ zo stevig geworteld (door ons logisch-rationalisme en kwantificeren?!), dat omgaan met een complexe(re) realiteit niet lukt. En ‘dus’ dwing je dan mensen in hokjes, vakjes en patronen; of stuurt ze op cursus danwel laat je er een ‘coach’ op los.

Weggegooid geld en energie.

Zoveel is nu toch wel duidelijk? Dat die aanpak vooral tot frustratie leidt (en een steeds vollere portemonnee bij al die coaches en andere loopbaandeskundigen). Frustratie bij de betrokkenen zelf omdat ze na afloop geen echte verandering zien, of omdat ze zichzelf dwingen tegennatuurlijk in één patroon te passen. Frustratie bij leidinggevenden en collega’s die maar niet snappen waarom ze worden ‘tegengewerkt’ (en – o, ironie – soms precies hetzelfde gevoel hebben naar hún omgeving).

Het citaat maakt meteen ook (weer) duidelijk hoe makkelijk wordt beweerd vanuit klanten, vanuit medewerkers, vanuit andermans belang te handelen. En dat het dus verdraaid moeilijk is dat ook werkelijk te doen als je onzekerheden als deze niet wilt of kunt accepteren. Wat dat betreft: er zal een nieuw type leiding moeten komen, want er ontstaat nu al een generatie voor wie creativiteit de productiefactor is.

Advertisements

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s