De Enormste Denkfout

Mooi, hè? Dat ‘enormste’. Het is volledig fout, maar klinkt wel mooi. Dat terzijde.

De bedoelde denkfout staat ook wel bekend als veralgemeniseren. Je hebt er nog aanduidingen voor: casuïstiek, n=1, “in mijn beleven”. Waar het om gaat, is dat een beperkt aantal waarnemingen tot conclusies leidt die van toepassing worden verklaard op de hele populatie, op iedereen. Da’s altijd link.

Een beperkt aantal waarnemingen, ook ééntje (n=1), zegt niets over het waarheidsgehalte van een bewering en zelfs niets over de toepasbaarheid. Het zegt alleen iets over de káns dat het waar of niet waar is. Zoals je loterijwinnaars hebt, zo kun je ook goede voorspellingen doen op basis van n=1. Wel met dezelfde trefkans als in een loterij: heel, heel klein.

Het aardige is dat je het zoveel om je heen ziet. En zo lekker vanzelfsprekend.

Zo kan ik nog steeds wel gniffelen om de mensen die menen dat technologie zo bevrijdend werkt vanwege de democratiserende effecten. Zeker, die zijn er. Maar niet overdrijven.

XA1993.1035

Een mooi voorbeeld van die denkwijze, vind ik, is de manier waarop we denken dat we zelf ineens van alles kunnen. Dat is dus wel de basis van een een aantal gedachtenlijnen: dat de middle man zou wegvallen.

Zeker in de wereld van tekst, lijkt het een woekerplant te zijn. Een uitgever hebben we niet meer nodig, want er zijn websites te over waar we zelf boeken kunnen uitgeven. Een vormgever? Niet nodig, want ook dat kunnen we zelf. Een redacteur? Ach, taalfouten haalt de tekstverwerker er wel uit. En daarbij: taal leeft, dus wat ís een taalfout feitelijk?

Het is tenenkrommend wat we allemaal zelf denken te kunnen doen. Zeker, we hebben inmiddels allemaal toegang – in principe – tot de instrumenten die ooit het exclusieve domein waren van vakmensen. En het is ook zeker zo dat er naast die vakmensen ook ‘amateurs’ blijken te zijn die het vak donders goed beheersen. Dát is dan ook de democratisering: dat de praktijk, het laten zien wat je kan, bepalend wordt voor je vakstatus en je opleiding steeds minder.

images (3)

Dat is echter iets héél anders dan denken dat opleiding níet meer belangrijk is. Voor het over-, overgrote deel van de mensen geldt dat zij die vakmanstatus nooit zullen bereiken. Stomweg omdat ze de kennis en kunde niet hebben eigen gemaakt. Omdat ze geen aanleg hebben.

Als een spreekwoordelijke eeuwigheid geleden de tekstverwerker komt en geavanceerder wordt, verandert er veel. We gaan meer tekst produceren. We worden slordiger in zinsopbouw en logica. En we gaan vrolijk aan de slag met afgeleide activiteiten als pagina-opbouw en vormgeving. Als een kind in een snoepwinkel; al die lettertypes, soorten onderstreping, groottes en diktes, vormen…. Het effect was er naar: lelijke, onleesbare stukken. Maar waarom? Omdat een amateur zich had uitgeleefd.

Een Nikon maakt geen fotograaf. Een Mac maakt geen vormgever. Een blocnote maakt geen journalist. ‘De cultus van de amateur’ van Keene ís geen honderd procent onzin. Het bevat een kern van waarheid: niet iedereen is een vakman. Vakman; niet professional. Want dát is de essentie; er zijn zowel betaald als onbetaalde vaklieden, en zowel vaklieden die er hun hoofdberoep van maakten en die het ‘er bij’ doen.

Wat mij betreft, is het juist prima dat meer mensen aan de slag gaan als vakman. We dreigen teveel vakkennis kwijt te raken. Vakkennis die óók bestaat uit vakkundigheid, ofwel de vaardigheid. Als we met z’n allen met typografie aan de slag gaan, zal echter niet automatisch leiden tot meer typografen. Alleen de besten zullen dat worden.

images (2)

Die veralgemeniseringen zijn op meer plekken te vinden. Denk je echt dat journalisten uitsterven? Ik niet. Mijn verwachting is dat er meer mensen eenvoudige nieuwsberichten kunnen en zullen maken. Maar het vák journalistiek – het nieuws opsporen op basis van heel geringe aanwijzingen en beschrijven; dat blijft echt bestaan.

Want we kunnen het echt niet allemaal. Ook niet als we de instrumenten hebben. Dát is de grootste denkfout die je kunt maken.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s