Hoe te lynchen met social media

Vast wel ’s over geschreven: toen wij ‘op kamers gingen’ kwamen we in Leiden op het Kort Galgewater terecht. Mooie, sprekende straatnaam zoals je ze wel vaker aantreft in oude steden. Hoe ouder, hoe mooier.
Het huis waarvan wij één etage huurden, lag precies in één van de stadsuitleggen. Leiden groeide, maar had de pech dat aan die kant van de stad vooral moerassig gebied lag. Zo kwam het dat wij woonden in D’Oude Morsch, want een moeras… dat is een mors.

Voor de deur de Blauwpoortsbrug en de Rijn – die hier Galgewater heet en, inderdaad, naar het galgenveld leidde. Vlak buiten de stadspoort op tweehonderd meter achter ons huis, was dat.
Geen idee hoe dat er precies uit zag. In mijn verbeelding was het een naargeestig veld ter grootte van een fors voetbalveld waar dan die galgen stonden, waar de lijken werden tentoongesteld (de executie had bínnen de stadsmuren plaatsgevonden).

20130205-192524.jpg

Dat hebben we niet meer. Van die bloeddorstige taferelen waarin mensen worden vermoord of verminkt als compensatie, wraak voor wat ze deden. De afstand is, als we meneer Foucoult volgen, vergroot doordat de straffen niet meer wraakzuchtig maar disciplinerend werden gemaakt. Die disciplinering is sindsdien niet meer gestopt, maar wel subtieler en subtieler geworden. Lijfstraffen doen we dan wel niet meer, maar vrijwillige correctie en afhankelijkheid is al zo normaal dat we het niet eens echt meer lijken te merken.

Zelfcensuur is een subtiele. Het is zoiets als iets niet doen terwijl niemand zéi dat je het niet moest doen en toch duidelijk maakte dát je het niet moest doen. Duidelijk? Misschien zo: iets niet doen omdat jij denkt dat een ander vindt dat je het niet moet doen. Je doet het dus zelf, maar of het van harte en gemeend gebeurt; daaraan kun je twijfelen.

Groepsdwang is er zo een. Met een Feyenoord-shirt in een vak Ajaxsupporters gaan staan, is niet heel erg snugger. Maar witte sokken onder een maatpak is net zo erg. Of, voor de dames, een té korte rok voor de leeftijd. Hónderden voorbeelden kun je vinden van die druk. En de dames en heren verkopers – oeps: marketeers – proberen allemaal hun product zodanig in dat spel te krijgen dat je juist dat van hen moet hebben om erbij te horen. Je zal maar tussen de tien en twintig zijn en niet zo’n scherp ontwikkelde neus voor die trends hebben. Dan kun je er zomaar ineens uit liggen.

Waar ik niet echt over uit ben, is wat de sterkte is van het nadelig effect van groepsdwang. Want dat is er. Naast het positieve – eenvormigheid en eensgezindheid – zijn er ook nadelige. Die eensgezindheid is afgedwongen. Het individu wordt beknot in zijn vrijheden. Zolang daar een balans in is te vinden, is dat prima.

Het wordt anders als de druk te groot wordt. De meeste mensen gebruiken daarvoor het beeld van ‘het dorp waar iedereen alles van iedereen weet’. Dat beeld klopt ook wel. Uit mijn jeugd is bijvoorbeeld Staphorst een berucht voorbeeld. Een ‘overspelig’ stel werd daar in de jaren zestig op een boerenkar door het dorp gevoerd. De moderne – mwah – variant van de schandpaal.

Het interessante aan de digitale wereld is dat bepaalde remmingen daar wegvallen. Dat wordt disinhibition genoemd: ontremming. Achter de computer, de laptop, tablet of smartphone voelen we afstand. Die maakt zelfverzekerder, ongeremder. Ja, dat werkt twee kanten op; we kunnen extreem optimistisch overkomen, maar net zo goed extreem kwetsend zijn. De rem is minder.

Kijk. Als mensen dan kwaad worden gemaakt, kan de vlam in de pan slaan. Ongebreidelde woede kan volslagen uit de hand lopen. Dan heb je inderdaad de lynchpartijen uit het Amerikaanse wilde westen. Zo’n massa is net een kudde op hol geslagen runderen: dodelijk in zijn blinde massaliteit.

De vraag is of dat via social media ook zo gaat, zoals vaak wordt gezegd. Ik vraag het me af. Social media zijn eerder effectieve bliksemafleiders dan openbare volksgerichten. Sowieso is er geen fysieke interactie. Wat wel overduidelijk gebeurt, is dat de emoties en meningen van individuen ongeremd en ongefilterd worden geuit. Als dat er duizenden worden, dan gaat daar een duidelijk signaal van uit. Dan is de conclusie toch vast wel dat veel mensen het ergens níet over eens zijn, of juist wel. Maar om dat een volksgericht te noemen.

20130205-193427.jpg

Ik denk eigenlijk dat social media een goed functionerend overdrukventiel vormen. Een manier om uiting te geven aan emoties die anders zouden oppotten, die anders zouden moeten worden weggestopt. Het domste om te doen, is de echtheid van die emoties onderschatten als niet oprecht of de vox populi volgend (alhoewel dat ongetwijfeld bij een deel van de mensen een rol zal spelen). Daarmee overschat je de juistheid van je eigen mening.

Eerder zou ik serieus kijken naar de geluiden die op social media zijn te vinden. Woede over bonussen? Tap die emoties af. Leer de les dat er blijkbaar veel mensen zijn die zich kwaad maken over dat ‘onrecht’. De domme reactie? Onmiddellijk beweren dat dit een gevalletje Barbertje moet hangen is. Of dat het juridisch onhaalbaar is. Een betere weg is na te gaan waar die massale onvrede vandaan komt en wat daartegen te doen. Wellicht zít er inderdaad iets scheef in het systeem…en hebben ze een punt.

Laat ik het zo zeggen: ik hoor zeker ook bij de mensen die zich kwaad kunnen maken over bonussen. Dat zijn beloningen voor uitzonderlijk presteren. Inmiddels zijn ze standaard-onderdeel van de salariëring. Dat op zich is al idioot. En als ze zijn gekoppeld aan die uitzonderlijke prestatie; laat dat dan ook worden aangetoond. Ik ben dus helemaal voor of een collectief verbod op enige vorm van bonus of een afkoelingsperiode (nu de actie, de bonus over tien jaar).

Dat beperkte kortetermijndenken móet worden gestopt. Te beginnen met de perverse prikkels als bonussen!

20130205-193439.jpg

Advertisements

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s