Alles ligt anders

Externaliseren. Pracht woord dat zoveel betekent als iets buiten jezelf plaatsen. Het is de tegenhanger van internaliseren: iets je eigen maken. Die laatste term ken ik. Ik ben opgeleid als (empirisch) socioloog en internalisatie is daar een begrip. Externalisatie kom ik wel vaker tegen, maar de eerlijkheid gebiedt me te bekennen dat ik niet weet of het niet eerder in de psychologie hoort.

Maakt verder niet uit. Het gaat me er om dat we inmiddels in een samenleving leven waarin vooral dat externaliseren aan de orde is. De vraag is met welke gevolgen.

Internaliseren is het je eigen maken. Dat kan van alles zijn, zolang jij maar het idee hebt dat het deel uitmaakt van jou. Bekend zijn de normen en waarden die je omgeving je meegeeft: die zijn zo vanzelfsprekend dat je geen seconde nadenkt over de toepassing. Die geïnternaliseerde regels bepalen mede jouw gevoel voor goed en kwaad, recht en onrecht. En zoals je inmiddels wel zult hebben ervaren in het leven, is het niet zo eenvoudig onder woorden te brengen waar het omslagpunt ligt. Dat hoeft ook niet, want in een groep hebben de leden die waarden over het algemeen geïnternaliseerd.
Dat heeft voordelen – sommige dingen gaan, zoals Engelsen zo mooi zeggen: without saying – en het heeft nadelen – groepsdenken dreigt. Waarden en normen kennen daarom een bepaalde bandbreedte. Zo’n systeem kent op een hoog abstractieniveau meer overeenstemming dan op een laag. Zo vinden we Nederland een westers land, maar bestaat er al een twist of dat gelijk is aan christelijk.

Geïnternaliseerde regels geven vooral richting, een kader. De precieze invulling is vers twee. Dat is overigens één van de grote verschillen met Moraalridders: die zouden liefst richtinggevend opleggen wat goed en wat fout is, wat wel en wat niet kan, wat we wel en wat we niet zijn; een zedenmeester. Internaliseren betekent ook dat je geen dwingende kaders erváárt. Het voelt immers als vanzelfsprekend goed.

Het ligt voor de hand om achterom te kijken in de achteruitkijkspiegel van de tijd en vast te stellen dat dat voorbij is. In de jaren vijftig en zestig was dat misschien nog zo. Maar de bevolking is geëmancipeerd en heeft zich ontworsteld aan dat juk.

Maar tegen welke kosten?

We externaliseren ons een breuk. Dat blijkt op ongelooflijk veel plaatsen. We geloven heilig(!) in het kwantificeren; het meten=weten. We zijn een kei geworden in het zoeken van zondebokken buiten onszelf; ‘verantwoordelijkheid nemen’ is inmiddels synoniem met ‘ongemeende excuses aanbieden’. We houden ons precies aan regels, of juist niet; hoe vaak geven we voorrang aan mensen die daar ‘geen recht’ op hebben? En hoe vaak gebruiken we “wir haben es nicht gewusst’ als ‘leugentje om bestwil’?

Omdat we niet meer lijken te kunnen bestaan zonder extern vastgelegde regels ontstaan er ook vreemde effecten. Immers, van geïnternalsieerde regels is duidelijk wat de bedoeling, de géést is. Van geëxternaliseerde wordt bijna altijd de létter als bepalend genomen.

20121205-175209.jpg

Zo liep ik pas langs een prachtig gebouw: een leegstaand kantoorpand in Den Haag. Het is ontworpen door Berlage en staat al een hele poos leeg. Het is vast omdat ik de stijl van Berlage zo mooi vind dat het mijn aandacht trekt, want er staan ongetwijfeld meer grote panden leeg in Den Haag.
Aan de Raamweg, waar dit gebouw staat, staat meer leeg. En dat is eigenlijk vreemd. We willen met z’n allen liefst in een levendige omgeving leven. In elk geval niet in een waar verval toeslaat. En dat gebeurt. Want we hebben regels. En sommige van die regels maken dat het voor vastgoedeigenaren financieel aantrekkelijker is een pand leeg te laten staan dan er tijdelijk om niet iets mee te doen. Leegstand, verlies, betekent namelijk belastingtechnisch een aftrekpost.
En dus wíllen we het één en krijgen het ander.

20121205-175618.jpg

Zoiets doet zich ook voor op de arbeidsmarkt. Of beter: de opleidingen.
Aan alle kanten krijgen we op het hart gebonden te doen waar onze passie ligt. Dat is niet helemaal gelijk aan, alleen maar dat (willen) doen wat je leuk vindt. Maar het geeft wel aan dat we inmiddels hebben uitgevonden dat mensen vooral dat moeten zien te doen waar ze góed in zijn, en liefst ook iets wat ze leuk vinden. Maar zoek dus wat bij je past: bij je talenten en ambities.
En wat gebeurt? Er wordt gepleit voor een afsluiten van bepaalde (vak)opleidingen voor studenteninstroom omdat ‘er geen werk voor dat beroep voorhanden is’. Klinkt heel meelevend. Maar feitelijk is het een vergaande inmenging in andermans leven. Een beroep is nog steeds niet hetzelfde als een (loondienst)baan. En die koppeling zit hier impliciet wel in.
Ook hier geldt weer dat we niet de geest krijgen. Want die zou leiden tot mensen die kiezen op basis van talenten en wellicht nieuwe bedrijvigheid starten. Wat we krijgen, is een idee dat (vak)opleidingen opleiden voor een baan in loondienst en dat de werkgevers daarover hebben te beslissen. Dat getuigt van kortzichtigheid en, toevallig hoor, van fixatie op terugdringen van mogelijke(!) uitkeringen
Helemaal bijzonder vind ik dat de vakbond er ook voor pleit, maar blijkbaar heerst ook daar een idee van maakbaarheid. Extra wrang wordt dat beeld als je je realiseert wie eigenlijk wél precies dat beroep is gaan doen waar zijn opleiding op was gericht.

We gaan het niet redden met externalisering. We gaan het niet voor elkaar krijgen de afwegingen die mensen maken te vatten. In elk geval niet op afzienbare termijn. Maar dat betekent wel dat we in een situatie verzeild zijn geraakt waarin slechts een gemankeerd beeld is vastgelegd. Een situatie waarin een papieren, geëxternaliseerde, werkelijkheid is gemaakt die niet wordt herkend.

Dat is een probleem. Want wie voelt zich dan nog geroepen zich aan die onherkenbare regels te houden, anders dan op straffe van zware repressie en repercussies?

20121205-181417.jpg

Advertisements

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s