Meten met de verkeerde maatstaven

Toen ik jong was, hadden de meeste huizen een verwarmde woonkamer; en onverwarmde halletjes, slaapkamers en keuken. In die woonkamer stond vaak een kolenkachel: zwartglimmend. Ernaast de kolenkit en buiten – in ons geval op het balkon – de asemmer. Geregeld werden de kinderen naar de kelder gestuurd om daar de kolenkit vol te scheppen met kolen en het looiig zware ding daarna weer de trappen op te sjouwen. De asemmer was, gelukkig, te zwaar voor ons. Een huishouden had er een overdrachtelijke dagtaak aan om die kachels aan de praat te houden.

20121203-184924.jpg

Wat ik me absoluut níet herinner, is hoe we toen precies kookten. Het zou best wel op olie kunnen zijn geweest; op oliestelletjes die we nu zouden onderbrengen in het allermodernste slow cooking of op een ander soort gas. Aardgas kwam pas later en met dat gas de gaskachel, de oven en de gaspitten. Ik herinner me nog wel dat het fornuis werd aangepast door een gasfitter. De kolenkit en zeker de asemmer veranderden van status: van gebruiksvoorwerp in decoratief element. Zeker de asemmers zijn zeer gewild, als plantenbak.

Zo’n verandering heeft nogal wat gevolgen. Gevolgen die heel logisch zijn. Gevolgen die we heden ten dage al snel zien als kleintjes, omdat wij niet anders zijn gewend. Gevolgen die wellicht ook kunnen dienen als opmaten voor gevolgen die we vandaag de dag ook zien; maar dan op andere terreinen.

De overstap van kolen naar gas heeft bijvoorbeeld vérstrekkende gevolgen. Niet alleen voor die tienjarigen die met kolen liepen te sjouwen. En ook niet voor de daarna instortende kolenhandel: van kolenmijn tot en met kolenhandelaar. Langzaam verdween de zwart begruisde kolensjouwer met zijn wagen uit het straatbeeld. Een hele bedrijfstak verdwijnt. En het straatbeeld overigens ook. Het paard en wagen van de schillenboer – nu de groenbak – en de melkboer met zijn verse melk, hervulbare glazen melkflessen en melkschepbeker. Allemaal zijn ze verdwenen. Erg? Nee, en ja. Maar dat uitleggen is een aparte blogpost waard.

20121203-184846.jpg

Wat echter ook veranderde was de meting, de beoordeling. Met de gaskachel kwam ook de thermostaat, óp de kachel dat nog wel, en verdween langzaam de fluctuerende temperatuur als gevolg van een langzaam uitdovende kolenkachel. En de moeders – géén fout: heel weinig vaders kookten thuis – moesten aan de slag met de recepten. Op gas koken was wennen aan sneller verhitting en aan ‘gasovenstanden’. Dát kan ik me nog wel herinneren: de effecten daarvan op de baksels, de misbaksels.

Zulke stappen lijken we nu weer door te maken. Niet zozeer in de technologie in het huishouden. Alhoewel ik hoor dat de overstap van gas naar electrisch koken of naar inductiekoken toch nog even wennen is. En dat de magnetron en de stoomoven een andere manier van koken, van benaderen eisen.

De stappen die we nu doormaken en die mij zo doen denken aan die overstap naar gas, zijn de stappen die te maken hebben met ons economisch model. Zoals je gaskoken niet kunt doen op basis van wetenschap en wetmatigheden uit het kolen- of oliekoken, zo kun je de nieuwe economie niet beoordelen vanuit het oude model, het oude paradigma.
En zeg nu niet dat de kooktemperaturen de verbindende factor zijn en het alleen maar een kwestie is geweest van de juiste knoppen en instellingen. Dat is waar. En precies dát gaat ook op voor de economische modellen: de verbindende factor is de consument en zijn gedrag. Nog steeds geldt dat die jouw dienst of product moet willen hebben. Maar de vraag is hoe je hem daartoe verleidt en wat je ervoor vraagt. Kolen wordt gas, geld wordt ????.

20121203-184837.jpg

We zijn er nog lang niet. Dat geloof ik wel. Maar de beweging wordt toch heel, heel langzaam sterker. Het gaat nog héél lang duren, eerder in termen van generaties dan van jaren. Maar dan zullen we toch echt een nieuwe basis hebben onder ‘de economie’. Daarin speelt mijn – en mogelijk jouw – wensdenken momenteel een (grote?) rol: ik hóóp ook dat dat gebeurt. Ik zeg ’t maar, want je kunt er natuurlijk naast zitten.

Wat ik denk dat gebeurt, is dat we de grenzen van het geldsysteem hebben bereikt (wat dat betreft, heb ik bewondering voor Steven Kruiswijk – @kruithoph -, die dat al jaren beweert). Redenen om dat te denken, liggen in de samenloop van ontwikkelingen.
Natuurlijk is daar vooral en eerst de bankencrisis. Die maakte en maakt duidelijk dat het systeem van geldruil is gebaseerd op drijfzand. Daar waar ‘vertrouwen’ het hoogste goed hoort te zijn in de wereld van virtueel geld, is dat vertrouwen langzaam, stapje voor stapje, beetje voor beetje geschonden en zijn grenzen verlegd. Wie nu kijkt naar de geldhandel – aandelenkoersen – ziet een door computers op milliseconden geleid systeem waarin winst maken met kredieten voorop staat. Op dat moment is het ruilmiddel geld losgekoppeld van de reële wereld.

Die grenzen vind je ook in ons mentaal beeld. Het ruilmiddel is zo doordringend aanwezig dat ook zaken die níet in geld zijn uit te drukken, toch in geld worden uitgedrukt. Op dat moment wordt alles ruilbaar. Dan kun je CO2-emissies ruilen tegen roomboter. Dan kun je een mensenleven waarderen. Dan kun je sommige rassen waardevoller maken dan anderen.

Naar het zich laat aanzien, ontstaat er weer eens een alternatief. Weer eens, want die zijn echt niet nieuw en aan het Internet of social media gekoppeld. Christiania was een vrijstaat met eigen systemen: van wetten tot betaling. LETS is een concept van lokale ruilmiddelen, met de bedoeling opbrengsten ín de lokale gemeenschap te houden in plaats van te exporteren naar hoofdkantoren van grote bedrijven.

Het grote verschil is dat de beweging verder lijkt te zijn opgeschoven richting main stream, richting de grote massa. Niet dat die grote massa zich nu ineens massaal bezighoudt met alternatieve vormen van betalen. Maar het nichekarakter is stukken minder. Repaircafés zijn populairder in tijden van de broekriem aanhalen. Onderlinge hulp wordt (weer, maar in andere vorm) interessant: eten delen? Met Thuis Afgehaald, dus.

En de technische mogelijkheden spelen daarin weer wel een rol. Veel van de beginnende bedrijven zijn gebaseerd op wederkerigheid. En velen zullen het loodje leggen. Maar voldoende zullen (hopelijk) overleven. Mooie voorbeeld is een ruilsysteem als Peerby: niet het aanbod, maar de vraag bepaalt en de ruil is een échte ruil, onderhandelbaar.

Als je die ontwikkelingen ziet, dan snap je (ik, denk ik) dat een iPadkrant zoals Murdoch die op de markt zette, het niet redt. Die is gepositioneerd in een nieuwe wereld op basis van oude kennis en vooral… met oude verwachtingen. Zo’n krant gaat daarom geen geld opleveren. Dat er soms wel geld wordt verdiend, lijkt meer te maken te hebben met een hechte abonneerelatie en niet-veeleisende abonnees dan met nieuwe aanwas.

Maar wat het nieuwe ruilmiddel, de nieuwe norm, dan wel is, weten we niet. Vertrouwen? Kwaliteit? Gunning? Wederkerigheid? Lastig is het wel, die social currency.

Advertenties

2 thoughts on “Meten met de verkeerde maatstaven

  1. Online daalt de waarde naar nul. Waarde van hosting. Waarde van techniek. Is digitale tijd uit te drukken in geld? Is onze tijd en energie online uit te drukken in geld? Offline, voor fysieke producten en voor onze tijd werkt geld goed. Online niet. Sterker nog: er hoeft online ook niets geruild te worden.

    • En offline en online zijn nooit helemaal gescheiden werelden. Ik verwacht eigenlijk ook invloed van dat mechanisme op de offline wereld. We produceren al steeds meet mbv robots. En als we voedsel gaan produceren mbv printers en kunstvlees, dan wordt het steeds interessanter wat we nog fysiek móeten. Lijkt er op dat op den duur machines grote delen van het maken overnemen en wij het denken doen. Dan heb je één groot geheel, een organisme bij wijze van spreken, waarvan mensen de hersenen vormen. Gaan wij nooit meer meemaken…. 😉

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s