de verdwijning van Sinterklaas

Als kind ben je in de gelukkige omstandigheid in een fantasie te kunnen geloven. Dat besef je pas als die fantasieën één voor één zijn onttakeld totdat de grimmige werkelijkheid van volwassenen overblijft: het Schip van Verzinsels vaart niet meer.

20121119-190614.jpg

Fantasie wordt in het dagelijks leven door volwassenen té snel negatief gewaardeerd: “je bent een fantast” is géén compliment. Schrijvers, beeldend kunstenaars, toneelspelers, muzikanten; dát zijn de geaccepteerde fantasten, alhoewel de acceptatie ook beperkingen betekent. De scheppende kunstenaar wordt over het algemeen toch nog steeds gezien als een marginaal figuur. En dat voor een activiteit die in de loop der eeuwen is geprofessionaliseerd, waarvoor vákopleidingen bestaan. Je kunt, je móet fantaseren leren en gediplomeerd zijn om het als beroep te mogen uitoefenen.

Fantasie, scheppen, denken, creëren, uiten, (zelf)expressie, projecteren, ontplooiing, spel. Moeilijk?!

Mijn muzikale kwaliteiten zijn niet om over naar huis te schrijven. Ze zijn, eerlijk gezegd, eerder abominabel. Mijn overtuiging is dat ik niet kan zingen, dansen of spelen. Maar deskundigen zeggen dat dat onzin is. Iedereen kan zingen, dansen en spelen. Als je die maar de ruimte geeft (en niet verwacht tot de wereldtop te horen), dan kun je een eind komen en vooral erg veel plezier beleven aan die expressie. Maar goed: ik ben verloren gegaan.

20121119-191308.jpg

In de loop van de tijd is dat steeds meer gemarginaliseerd tot hobby, maar ook tot bijgeloof. Waar in de Donkere Middeleeuwen de mensen nog prachtige verhalen hadden over Witte Wieven, hebben wij die allang gedemystificeerd als ‘mistflarden boven de zompige hei’. Waar ouderen vroeger verhalen vertelden over de gevaren van alledag – in de vorm van bijvoorbeeld sprookjes, sagen en legenden – daar lezen we nu voor – áls we al voorlezen – uit zoiets als Dolfje Weerwolfje. Die, inderdaad verkleinwoordjes, níet echt eng is.

De grote verhalen over elfen, waarmee de Ieren elkaar meteen ontzag, liefde en waardering voor de natuur bijbrachten, verdampten. Volksverhalen had je niet meer nodig. Sterker, mensen die educatie hadden ‘genoten’, keerden zich er van af als zijnde een teken van ongeletterdheid en bijgeloof. We vertellen ze niet meer. Daarmee verdween ook een stuk fantasie; het deel dat wordt geactiveerd door vertellingen.

We gaan niet meemaken dat fantasie gaat verdwijnen. De vórm zal vast veranderen. En de behoefte aan wegdromen, blijft ook bestaan. Niet voor niets zijn genres als fantasy enorm populair. Niet voor niets herontdekken steeds meer mensen vormen van spiritualiteit. Niet voor niets is de vraag naar zingeving groeiend. Mensen hebben al die vormen nodig om te ontspannen en om overeind te blijven in het leven.

Iedere dag heel bewust met de blik van een kind rondlopen, is een aanrader. Gewoon. Naar al die dingen in je omgeving kijken alsof je ze voor het eerst ziet. Let eens op de daken en verdiepingen boven je horizontaal blikveld. Zoek de vormen in boomtakken en fietsenstallingen. Voel de kleuren van afstervend herfstblad. Luister naar de symfonie van stadsgeluiden.

Het eist toch wel enige inspanning onbevangen waar te nemen. Kinderen kunnen dat. De ‘onttovering van de samenleving’ moet nog beginnen bij hen. Maar die slaat steeds sneller, en harder, toe.

De intocht van Sinterklaas leverde bijvoorbeeld onmiddellijk ook weer discussies op over de vraag of je een tere kinderziel wel kunt belasten met zo’n volksverhaal. En áls dat al kan, of het dan niet correcter is om de zwartepieten kleurloos danwel multikleurig te maken. In de hoge cultuur zal je niet snel een discussie tegenkomen of de trollenkoning in Griegs Peer Gynt wel gepast is. En terecht.

20121119-190623.jpg

Het Internet is een prachtig medium. Het maakt het mogelijk alles wat te demystificeren is, ook plat te slaan. De vraag is echter wat ons dat oplevert. Kinderen die minder dan wij – wellicht zelfs helemaal niet – gelukzalig hebben kunnen genieten van kinderfantasieën? Waar Sinterklaas, het Mannetje op de Maan, en Klaas Vaak geen rol hebben? Kinderen die daarin opgroeien en wellicht op latere leeftijd heel anders kijken naar creativiteit? Een samenleving die op den duur steeds grijzer en steeds rationeler wordt?

Misschien moeten we juist met extra kracht de verdwijning van Sinterklaas tegengaan; uit zelfbehoud.

20121119-191352.jpg

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s