Méér dan kwaad

De meeste mensen zullen het veroordelen: de kinderen die andere kinderen pesten. Alsof ze er een zintuig voor hebben, vallen ze de kwetsbaarsten aan; de kinderen die ‘anders’ zijn. Niet voor niets gebruiken de Engelstaligen er de term predator voor. Ze gedragen zich ook als roofdieren, vaak jagend in groepen op zwakkere broeders en zusters.

20121104-184254.jpg

Het is een vreemd verschijnsel hoe we die eerlijkheid wel loslaten op anderen, zoals kinderen, maar zelden op onszelf. Aan oneerlijkheid hebben we een broertje dood. Wat eerlijk en wat oneerlijk is, is echter een zaak van wereldbeelden. Ben je van mening dat mensen onderling solidair moeten zijn in het belang van de groep en de soort? Of hoor je bij degenen die menen dat ook soortgenoten elkaar mogen verslinden en concurrentie noodzakelijk is?

Nu hebben mensen verdraaid weinig andere soorten boven zich staan in de biologische hiërarchie. Eigenlijk geen. Waar de leeuwin jaagt op gazelles, is er eigenlijk niets wat op ons jaagt. Niets, met uitzondering van soortgenoten. En da’s best vreemd. Want in de natuur bestaan haast geen voorbeelden van dieren die standaard soortgenoten als prooi op het menu hebben staan. Maar mensen hebben het meest te duchten van andere mensen.

In de zwartste periode van de vorige eeuw woedde er oorlogen waarin zowat de hele wereld werd meegezogen. Oorlogen waarin ook beelden een belangrijke rol speelden. Beelden van ‘minderwaardigen’, zoals gehandicapten, geesteszieken, zigeuners, homofielen, communisten, en joden. Het was een extreme periode. Maar wij-zijdenken is niet voorbehouden aan die periode. Het is altijd aanwezig.

20121104-184232.jpg

Ook altijd aanwezig zijn de zwakkeren. Dat kán ook niet anders. We zijn niet allemaal precies gelijk. Onze talenten zijn wisselend, maar de groep heeft ze wel allemaal nodig. Niet voor niets grijpen sommigen naar het beeld van het bijenvolk en zijn organisatie. Dat neemt niet weg dat ook de situatie van belang is. Ingeval van oorlog, zijn de sterke mannetjes interessant. In vredestijd is er veel behoefte aan denkkracht en aan productieve handen. Als een samenleving doelmatige manieren ontwikkelt om voedsel te produceren, is er minder menskracht nodig in die sector. Wordt de groep geconfronteerd met (veel) bedreiging of uitdaging, dan ontstaat behoefte aan probleemoplossers, denkers en creatieve geesten. Kortom, een gezonde groep heeft al die talenten nodig.

Onder sommige condities kunnen delen van zo’n samenleving zich danig vergissen en menen dat het om hén draait en dat anderen onnuttig zijn. Zo’n periode van verwarring lijken we nu te betreden.
Een grote economische crisis – essentieel: veroorzaakt door ons monetair systeem met banken en beurzen als zichtbare vertegenwoordigers – is gecombineerd met een zingevingscrisis. Dat is minder vaag dan het klinkt. De jachtige wereld van werken, werken, werken eist zijn tol. Steeds meer mensen zoeken hun heil in bezigheden die wél bevredigend zijn. Werk als zodanig wordt blijkbaar ervaren als een noodzakelijke activiteit om aan inkomsten te komen, maar biedt geen bevrediging. Of die bewering gestand kan worden gedaan, zullen de komende jaren en generaties moeten aantonen. De eerste tekenen wijzen wel in die richting.

Het bijzondere aan de situatie is dat geld blijkbaar niet meer het belangrijkst is. Zingeving, iets doen waarin jíj jezelf prettig voelt, is belangrijk(er). Dat zou bereikbaar moeten zijn voor iedereen want de plek waar je werkt, is een keuze. Die redenering is wellicht formeel juist, maar praktisch gezien baarlijke nonsens. Er ís geen keuze. De meeste mensen blijven momenteel of stilletjes zitten – in de hoop dat niet zíj in de volgende ronde worden ontslagen – of maken carrièrestappen op basis van toegenomen zekerheid. Degenen die werkelijk geheel vrijwillig gaan doen wat ze leuk vinden en daarbij zekerheden opgeven, zijn veruit in de minderheid.

Geld is zó belangrijk dat het niet hebben leidt tot grote problemen. In dat licht bezien is het beleid van de regering Rutte-Samsom op dit punt niet anders te betitelen dan asociaal. Zoals zo vaak worden betekenisvolle arbeid en werk naar believen gebruikt. De redenering is dat iedereen nuttig moet zijn voor de samenleving en dat leven van een (werkloosheids)uitkering slecht is voor zowel individu én samenleving. Het vreemde daaraan is dat wordt uitgegaan van een situatie waarin iemand met een uitkering werkeloos, zinloos thuis zit.

Dat is dus niet per definitie zo, heer Samsom, heer Rutte.

20121104-185507.jpg

Als, zoals de regering meent, je van oordeel bent dat iedereen zich nuttig moet kunnen maken voor de samenleving; dan moet je je beleid daar op richten. Een via-via-aanpak lijkt daar passend. Het is in hun visie immers ónwil, een bewuste keuze, het “langharig werkschuw tuig” uit de jaren zestig, dat individuen geen werk hebben. Wie wíl werken, kán werken. En dus pak je het inkomen aan. Dat kún je verlagen als je meent dat werklozen daardoor sneller zullen gaan rennen in de richting van de perspectiefloze baantjes bij werkgevers die vooral zítten te wachten op goedkope arbeidskrachten. Zij zitten, niet de werkzoekenden. Die doen vanalles. Maar waar geen banen zijn, houdt het zoeken op.

Waar Samsom/Rutte een smerig streek uithalen, is op het moment dat dat inkomen niet ‘naar beneden wordt aangepast’ – dat zou al ernstig genoeg zijn – maar stomweg mensen helemaal hun enige zekerheid ontnemen. Als je een jaar van de WW afhaalt, creër je een schofterig groot probleem voor mensen: geen inkomen – waar wél op is gerekend en waar vaak ook járen aan is meebetaald – én geen perspectief.

In dit opzicht geen goed woord voor Mark Rutte en Diederik Samsom. Dit is niet meer opschudden. Dit is geen herschikking. Dit is geen vernieuwing.
Dit is degenen die van jou afhánkelijk zijn op een smerig manier pootje haken. Dit is waarover je je op een schoolplein heel erg kwaad kunt maken: het sterkere jochie dat samen met vriendjes de zwakkere treitert, pest en mishandelt.
Dit is misbruik van de situatie. Dit is een voorstelling van zaken produceren, gebaseerd op veronderstelling en vooral op politieke overtuigingen. Dit is machtelozen tot slachtoffer en zondebok maken.

Dit wás wat ons van dieren onderscheidt: sámen werkend aan de toekomst.

20121104-185455.jpg

Advertisements

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s