Recht hebben. Recht krijgen. Recht nemen.

Onfeilbaar denken ze te zijn. De betweters en wijsneuzen. Overal zijn ze te vinden. Op de lagere school heb je ze al. Op de middelbare en tijdens je studie. En vooral in het volwassen leven: de mensen die het allemaal o zo zeker weten, béter weten. Het gaat dus niet over mensen die het ook echt béter weten. Nee, dit is het type dat met veel aplomb zijn gelijk probeert te halen. De brulaap die kracht van argument verwart met luidheid van de stem.

Van die mensen waarvan je hoopt dat ze een keer me-do-gen-loos hard op hun bek gaan.

20120809-190616.jpg

Omdat we met z’n allen het fenomeen kennen – en omdat we elkaar toch niet helemáál vertrouwen -hebben we daarvoor wel een oplossing: wetten en regels. Daarin is vastgelegd hoe ‘het moet’. En voor het geval dát: in een contract wordt ‘dat’ alvast geregeld en de scheidsrechter is er ook al. Die hebben we, zoals het hoort, onafhankelijk en onpartijdig gemaakt.

Nu doet zich wederom een wonderbaarlijke omkering plaats. Want ooit was het uitgangspunt dat ‘we er samen wel uitkomen en wetten en rechtszaken er zijn voor de uitzonderingen’. Dat impliceert wel de nodige souplesse, de nodige flexibiliteit: je móet geen gelijk krijgen, je móet de beleidsregel soms kunnen overschrijden, je móet je (sociale) rechtvaardigheidsgevoel soms de ruimte geven. Maar dat gebeurt steeds minder in de afgelopen decennia.
Steeds meer wordt de létter van de wet richtinggevend. Dat frustreert vooral het (sociale) functioneren. Dat kennen we inmiddels: de medewerkers die zich als angsthazen verschuilen achter regels, bang om aangesproken te worden op een ‘foute beslissing’. En, veel belangrijker, verborgen daaronder liftte Wantrouwen mee. Dát is nu uitgangspunt van handelen geworden.

Het volslagen zotte verschijnsel is nu gewoon geworden, dat het uitmaakt hoe je een situatie beschrijft. En dan hebben we het níet over apert onjuiste voorstellingen van zaken, of bewust aangepaste. Nee, dan gaat het vooral om situaties waarin een ‘gewone burger’ in al z’n onnozelheid aan een overheidsdienaar iets uitlegt en dan later ontdekt dat het gebruik van andere bewoordingen andere resultaten had opgeleverd. En dat gebeurt iedere dag weer. Dat gebeurt feitelijk bij alle street level bureaucrats: politiemensen, sociale dienst medewerkers, loketbeambten. Al die mensen zouden moeten kunnen beslissen op basis van een collectief rechtvaardigheidsgevoel. Maar in tegenstelling: vaak wordt gewacht op de toverspreuk, de formulering waardoor er ineens ‘recht op iets’ ontstaat.

Is het dan vreemd dat vertrouwen taant? Dat mensen die níet gewend zijn de hele dag hun woorden op een goudschaaltje te wegen en op hun qui vive te zijn, zich ronduit belazerd voelen? Want dat wórden ze.

En we hebben van die betweters niet voldoende geleerd. Want het blijkt dat het rechtssysteem niet hermetisch gesloten is. Je kunt er ook buiten staan. Of beter: boven. Voor jou gelden de regels niet.

Da’s dus principieel anders dan een gewone wetsovertreder. Die houdt zich niet aan de regels en tart zijn lot: word ik wel of niet gepakt en gestraft? Nee, het gaat om situaties waarin de hele wet niet van toepassing wordt verklaard. En het gaat dan altijd om grote spelers: overheden en grote bedrijven. Nooit over kleintjes, over particulieren en hun belang.

Het is voor veel mensen stuitend te merken dat er met twee maten wordt gemeten. Het is steeds moeilijker uit te leggen waarom dat is, als het steeds vaker gebeurt. Het is ronduit een eigen ondermijning van de eigen autoriteit als de redenen discutabel zijn.

Een politieauto mag ook zonder sirene en zwaailicht door rood. Jij niet. Maar die politieauto mag dat alleen als het voorzichtig gebeurt én er zwaarwichtige redenen voor zijn. Maar ja: hoe zie je dat als er een politieauto door rood rijdt?
Een overheid die zélf wordt getroffen door een computervirus: het roept toch enig leedvermaak op.
Maar een landelijke overheid die stellig beweert dat een generieke wét – de ‘cookieswet’ – niet voor hen geldt, is ronduit fout.
Een belastingaanslag dien je in alle gevallen te betalen. Maar de Belastingdienst hanteert voor terugbetaling aan jou een minimumbedrag, een drempel: haal je die niet, dan betalen ze niet.
Een bestemmingsplan is bepalend voor grondgebruik. Maar een gemeente heeft voor zichzelf mogelijkheden om plannen tóch te realiseren. Mogelijkheden die jij niet hebt.

20120809-190605.jpg

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s