Vrienden voor het leven?!

Minstens deze twee namen moet je in de gaten houden en ervan af en toe iets lezen, wil je een beetje tegengif nodig hebben – en dat héb je – voor al te rooskleurige toekomstperspectieven: Andrew Keen en Theodore Dalrymple. De laatste is een voormalig psychiater. De eerste politicoloog-historicus. Beiden schrijven en beiden zijn kritisch, de een meer over de maatschappij (Dalrymple), de ander over nieuwe media (Keen).

Met geen van beiden ben ik het helemaal eens.

Dat neemt niet weg dat het goed is hun meningen tot je door te laten dringen. Want beiden doen iets wat ongelooflijk essentieel is voor iedere ontwikkeling: ze doorbreken groeps- en tunneldenken. Door hun – zeker niet onweersproken – mening breken ze door een typisch menselijk groepsgedrag: de kudde volgen, de leider volgen. Het is zeker niet zo dat er maar weinig dwarsdenkers zijn. Hans Achterhuis schudde in de jaren tachtig met De Markt van Welzijn en Geluk de zorg- en welzijnsindustrie al eens op. En met zijn Het Multiculturele Drama deed Paul Scheffer dat ook. Maatschappij- en cultuurkritiek zijn noodzakelijk en van alle tijden.

Het probleem is echter dat veel van die critici, haast achteloos, worden weggewuifd.

Keen discusses often-overlooked problems with participatory technology. He describes the Internet in amoral terms, saying it is a mirror of our culture.

Dat beeld van een spiegel klopt. Voorlopig. Op het moment imiteren we de bestaande samenleving in al zijn facetten nog. We kúnnen ook nog niet anders. Zowel de goede als de slechte kanten van de mens krijgen kansen en nemen die ook. Naast de enorm toegenomen zelfexpressie op YouTube c.s. staat de nog steeds duistere wereld van bijvoorbeeld vrouwenhandel en kinderporno. Anonimiteit wordt gezocht door peer to peer-netwerken, internetvrijheidstrijders én criminelen uit de oude wereld. De medaille heeft, kortom, twéé kanten.

In de De Volkskrant van zaterdag 28 juli staat een stuk over Keen, waarvan in oktober een nieuw boek verschijnt. Met een niet wereldschokkende boodschap: realiseer je dat er geen altruïstische bedrijven zijn en dat jouw gegevens, jouw opgeven van privacy de nieuwe grondstoffen – “de olie” – zijn voor nieuwe oliebaronnen.

20120729-132921.jpg

Dat we geneigd zijn de positieve ontwikkelingen te benadrukken. Eens (alhoewel de bankencrisis ook het tegenovergestelde laat zien).
Dat we nieuwe vormen van ‘persoonlijkheden’ moeten leren ontwikkelen. Eens.
Dat “complexiteit en mysterieën” in stand moeten blijven, de meerdimensionale mens. Eens.
Maar tegelijk denk ik dat Keen zijn beeld teveel ophangt aan Facebook. Alsof Facebook ‘de samenleving’ is geworden. Facebook is groot. Facebook domineert momenteel. En Facebook hypet. Dat alles maakt de dreiging van (weer) een Big Brother in de reeks supra-nationale machten reëel. Da’s waar. Maar niet onontkoombaar.

Keen kent té veel macht en verklaringskracht toe aan social media, in het bijzonder Facebook. Dit bijvoorbeeld

20120729-135759.jpg

Vriendschappen zijn niet vluchtiger geworden. Sommigen meenden dat de essentie van vriendschap anders is dan de werkelijkheid. Vriendschappen zijn meestal vrij los. Veel zijn op enige manier werkgerelateerd. Want daar brengen we tegenwoordig het grootste deel van de dag door. En hoe lang denk je nog contact te hebben met ex-collega’s. Dat gaat in wéken en dagen, zeker niet in maanden. Niks vreemds aan. En voor sommigen geldt dat de band net iets hechter was en langer, of anders gevormd, in stand blijft.
In die categorie passen ook veel social media-vriendschappen: zo lang je elkaar blijft zien, bestaan ze. Wordt de lijn om een of andere reden verbroken, dan verwateren ze snel. Met sommige mensen ontwikkel je een band. Met anderen niet. Dat we nog lang zo ver nog niet zijn dat we snappen hoe (in een digitale wereld) vriendschappen werken, bewijzen, wat mij betreft, initiatieven als Kloutscores. Een vriendschap is een two-tier, een band tussen twee, en een score die aangeeft hoeveel ‘invloed’ je hebt in een gróep, speelt daarin geen enkele rol. Die komt voort uit een bedrijfsmatig denken. Uit de oude werkelijkheid.

Maar om nu te beweren dat “sociale media mensen niet socialer, maar eenzamer en méér afgesloten” maken, is precies doen waarop je kritiek hebt: een verwachting hanteren, dat die ‘socialere mens’ er kán zijn. Misschien is juist dát wel te hoog gegrepen. Zijn we slechts binnen een bepaald bereik sociale wezens waarvoor ‘sociaal’ en ‘vriendschap’ niet zijn gekoppeld.

En maken social media, met die beide kanten van de medaille, juist dát duidelijk.

Advertisements

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s