Heb je je eerste gezicht al ’s bekeken?

In de trein van A naar B zaten ze tegenover me: twee jongens, net twintig waarschijnlijk, gehesen in een flets, ietwat te ruim pak, een stropdas die de nek als net-te-iel benadrukte. Waarover het gesprek precies ging, is niet eens zo relevant. Wel dat allebei meeëters en roze-genezende jeugdpuisjes hadden.

Dit kun je alleen met iemand die je níet kent, doen:
ga tegenover elkaar zitten en sluit de ogen. Houd je ogen een minuut of twee, drie dicht en probeer in die tijd je geest leeg te maken. Denk aan iets algemeens als wolkenlucht. Als je allebei op commando je ogen opent, neem je het gezicht tegenover je op. Zeg niets, maar schrijf op wat voor persoon tegenover je zit: welke eigenschappen, wat voor karakter heeft hij of zij?

In een klachtencommissie krijg je een dossier, bestaand uit de klacht ingediend door klager, een feitenrelaas door een onderzoeker en soms een verweer geschreven door de beklaagde. Dat lees je, ter voorbereiding op een zitting. Al lezend ontstaat een eerste beeld; en eerste beeld dat nog volop vragen oproept om ter zitting beantwoord te krijgen.

Drie voorbeelden uit mijn leven waar ik me realiseerde hoe vaak je dagelijks snel oordeelt op basis van eerste indrukken. Face value als (mis)leidend gedragsmechanisme. Want als het geen oefening is waarop je je kunt concentreren, gaat het toch eigenlijk vrij vaak mis.

Heb je ‘m weer met z’n ‘wees ’s eerlijk’. Inderdaad, dat is precies de bedoeling: wees ’s eerlijk naar jezelf en realiseer je dat je soms automatisch handelt. Zonder (al te veel) na te denken.

Die jongens in de trein, stelde ik me voor, waren adviseurs, bij voorkeur van financiële producten. En dacht je nu echt dat ik iemand met jéugdpuistjes zou geloven? Nee, toch?
Maar waarom eigenlijk niet? Wellicht zijn het wel twee enorme bollebozen met een wagonlading vakkennis. Dat uiterlijk verraadt dat niet.

De oefening uit het tweede voorbeeld verraadt hoe wij elkaar zien en beoordelen. We deden de oefening met z’n achten en eerlijk gezegd zaten we redelijk tot erg dicht bij de karakters van onze ‘opponenten’. Dat is niet zo heel verwonderlijk als je je realiseert dat we de waarneming heel geconcentreerd konden doen. Maar in het dagelijks leven doen we óók, continue. De eerste indruk die je maakt – nog voordat je een woord hebt gezegd – is zó bepalend…

‘Ik loop naar beneden, geef een hand, we nemen de lift naar boven, we babbelen of het gemakkelijk te vinden was, en dan weet ik het al.’ Deze uitspraak hoorde Roos Vonk, hoogleraar psychologie aan de Katholieke Universiteit Brabant, van een recruiter tijdens een van haar vele onderzoeken naar ‘de eerste indruk’. Het is hard maar wáár: meestal hebben personeelswervers hun beslissing over een kandidaat al binnen een paar minuten genomen. De onderzoeken naar persoonswaarneming van Vonk wijzen het uit: tijdens de eerste minuten van een kennismaking, wordt de mening over iemand voor het grootste deel al gevormd.

Meer leuks in dit oude artikel.
Een niet-onbesproken naam, maar dat maakt de conclusie niet minder waar (geloof ik).

Het derde voorbeeld tekent mijn ervaring dat ik niet té snel moet oordelen, en zeker niet op basis van schriftelijk materiaal. Dat is heel lastig, kan ik je vertellen. Gelukkig heb ik nu veel jaren ervaring en wéét dat het zo is: bijna iedere zitting kon ik controleren of mijn beeld juist was, of niet. Het antwoord dat het toch net anders was dan geconstrueerd, kwam veruit het vaakst voor.

Eerste indrukken vormen een belangrijk regelmechanisme. Als we mensen niet zouden kunnen typeren, indelen, kunnen we ze ook niet beoordelen. Door ze te spiegelen aan beschikbare beelden in ons geheugen, kunnen we snel voorkeuzes maken. Een sterk persoon is zich daarvan bewust én beschikt over de vaardigheid zijn conclusie uit te stellen (je kunt het trainen: een rechter of een professioneel selecteur zal het ongetwijfeld ook kunnen).
Het is goed je af en toe te realiseren dat we allemaal met die eerste indruk werken. We máken hem op andere mensen en we interpreteren ‘m. Volgens onderzoek doen we het meestal vrij goed, maar een misser is zó gemaakt.

Vooroordelen en stereotyperingen horen wat mij betreft bij de ongewenste varianten. Het klopt niet helemaal, omdat vooroordelen en stereotyperingen veel meer zijn gebaseerd op het projecteren van gróepskarakteristieken op individuen: ‘je bent Nederlander. En omdat alle Nederlanders zuinig zijn, ben jij vast ook zuinig’. Gelukkig heeft dat ook wel weer tot gevolg dat je er prima de draak mee kunt steken.

Het is wel goed af en toe in de spiegel te kijken en je af te vragen wat dat eerste gezicht is waarmee je indruk maakt. Niet dat je dat echt fundamenteel gaat veranderen, die indruk, maar weet dat het gebeurt…. en dat je het ook zelf doet.

Advertenties

One thought on “Heb je je eerste gezicht al ’s bekeken?

  1. Een week nadat ik deze blogpost publiceerde, kwam Psyblog met dit bericht:
    There’s a certain type of TV hero who can see straight into the souls of the people he meets. Often these characters are also antisocial, narcissistic, disagreeable and depressive.

    He or she could be a detective, a doctor or even a psychologist, but whatever their profession they always have a special gift for reading other people. One or two glances and the target is pegged.

    If only life were that simple and we could quickly work out what other people are like. After all being able to accurately judge another person’s personality helps you predict how they will behave. Just think how much easier many areas of our lives would be: choosing a partner, or an employee for instance.

    Is this person really as hard-working as they appear or are they just pretending to be conscientious? Is that person really sociable or are they going to keep refusing to go to parties? And so on…

    How successful we are in making judgements about other people depends on some things over which we have little control. For a start it helps a little if you’re a woman. In addition, some people are just easier to read than others. The most difficult people to read are the emotionally unstable, introverted, and those lacking in conscientiousness.

    It’s also hard to make good judgements without the right information. Obviously sometimes we just don’t know enough about another person or we don’t see them behaving in ways that gives some insight into their personality. For example it’s difficult to tell much about people when they’re in situations which strongly constrain behaviour, like being at a funeral or in the audience at a comedy gig.

    People are often like actors in a play: you think they’re revealing themselves but really they’re hiding behind a character or the situation.

    Relaxed, approachable, agreeable

    Despite these difficulties, there are ways in which we can become better judges of character. A hint comes from research on which types of people are naturally better at judging others. It turns out that good judges of personality tend to be content with life, relaxed, approachable, agreeable and unconcerned with power and definitely not narcissistic. This description seems to rule out many an anxious, depressive TV hero.

    For example, one study found that …

    “…a videotape of getting-acquainted conversations among three people showed that good judges of personality talked about positive topics, made eye contact, expressed warmth, and seemed to enjoy themselves (Letzring, 2008). In an interesting follow-up study, videotapes of these conversations were shown to unacquainted observers who were asked to judge the personalities of the participants. If a conversation included at least one person who was a good judge, the unacquainted observers made more accurate judgments of all the participants!” (from: Funder, 2012)

    This suggests that to successfully judge personality we need to give people the chance to express themselves. The softly, softly approach is most likely to work. If people feel relaxed and comfortable then they are more likely to show their true natures.

    So if you want to see into people’s souls, forget about the antisocial Sherlock Holmes or the highly anxious Adrian Monk. Much better to operate with the charm and lightness of touch associated with Hercule Poirot or the apparently bumbling Columbo.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s