cynisch van de weeromstuit

Ergens eind jaren negentig (van de vorige eeuw, hoort daar nu bij) ben ik de wereld van ICT en innovatie ingerold. Redelijk toevallig. Degene die me binnenhaalde, zocht iemand “met een kritisch stel hersens en een brede kijk”. Ik héb nog tegen gestribbeld: “maar ik ben geen ICTer”. Dat hielp dus geen zier, want het gíng niet over ICT op zich.

808747950_26f85f5cf8_m

“Jan”, zo sprak hij, “we gaan niet aan een technology push doen. De opdracht is mensen duidelijk te maken wat de voor- en nadelen zijn van ICT voor hun werk”. ICT; dat was het woord toen. In alle jaren daaropvolgend ben ik bezig geweest met die voor- én nadelentoestand. Want als er één ding is wat ik heb geleerd, is dat het voor veel mensen uitermate moeilijk is voor- én nadelen van het-maakt-niet-uit-wat te benoemen. Ook van jezelf. Op de een of andere manier ervaren we dat kwetsbaar opstellen als een zwakte.

“Géén technology push“. Aan die woorden moet ik de afgelopen jaren steeds vaker denken. Steeds vaker kom ik mensen tegen die een op mij wonderbaarlijk overkomend optimistisch geloof hebben in technologische ontwikkeling. Dat snap ik niet goed. Hoe is het mogelijk dat we na decennia aan technologische vooruitgang nog steeds kunnen denken dat het een wondermiddel zou zijn?

Why-Things-Bite-Back-9780679747567

Mijn karakter is jammer genoeg zo dat ik dan geregeld van de weeromstuit steeds cynischer wordt. Dat is een verkeerde reactie en geeft ook een verkeerd beeld van mijn ‘diepste gevoelens’. Maar op een gegeven moment passeer je een soort grens van begrip en denk je: ‘zijn ze dan ziende blind?’. Denk niet dat je in antwoord hierop kunt stellen dat het aan mij ligt. Zeker niet. Er zijn er meer, en véél intelligentere ook. Het gaat om die voor- én nadelen.

Zoals het hoort, proberen we machines in te zetten om ons leven te vergemakkelijken. Dat is een jammerlijke mislukking als je goed kijkt. De uitvinding van de auto was een vooruitgang ten opzichte van paard en wagen, maar vergrootte de actieradius, de verkeerscongestie en milieuvervuiling. Machines namen huishoudelijke maakten huishoudelijke klusjes lichter – afwassen, stofzuigen, maar tot verbazing verminderde de hoeveelheid tijd besteed aan het huishouden niet (en is bijvoorbeeld de mán geen steek meer gaan doen in het huishouden).

Dat is geen toeval. (technologische) Innovatie heeft onbedoelde gevolgen. Gamers ontwikkelen zélf eigen spelregels en gebruiken spelelementen op een manier die níet zo is bedoeld. De magnetron is perfect om op te warmen; en dus zijn er nu bergen (ongezonde) magnetronmaaltijden. De auto werd veiliger, de wegen voller en de chauffeurs gestresster.

Als je zoekt op termen als ‘unintended consequences of technology’ vind je zat achtergrondmateriaal zoals dit. Het is het verhaal van de onvoorziene (unanticipated) gevolgen van technologische ontwikkeling. Ik heb geen idee hoe dat duidelijk te maken, maar het is verreweg het belángrijkste effect van ontwikkeling. Onvoorzien, onverwacht en kanshebber als ontregelend.

voorkant-wendling-marx-on-technology-kl

Precies dát stuk heb ik gisteren (weer) gemist in een televisieprogramma over Singularity University. Afgaand op alleen dat programma is dat een eenzijdig gefocuste groep mensen. Eenzijdig in de zin dat ontwikkelingen ten goede aan de mensheid komen. Dat is naïef, héél naïef.

Gelukkig, meen ik, is het beeld onvolkomen. De insteek zal vast overwegend optimistisch zijn. Wat de club echter wel interessant maakt, is het multidisciplinaire karakter. Verschillende disciplines ontmoeten elkaar. Nu hopen dat er een stevige dosis sceptici aanwezig is. Want dan maak je jezelf kwetsbaar en verstevig je het resultaat van de discussies enorm. Juist dat stukje – áls dat er is – kwam niet naar voren.

Mocht die open discussie niet worden gevoerd, dan ben ik toch geneigd ook hier weer een groep techno-naïeven te zien. Want technologie is één, maar hoe ménsen die gebruiken is bepalend. Of dat tot gelijkheid, harmonie en meer overlevingskansen zal leiden, hangt dus dáár van af en niet van de technologie.

images (1)

1 reactie op “cynisch van de weeromstuit

  1. Ik herken je scepsis en de cover van ‘Why Things Bites Back’ waarover ik zelf ook al een paar keer schreef. Dat zou ik niet cynisch willen noemen maar ik begrijp dat de ‘ware gelovigen’ dat wel als zodanig ervaren. Niettemin zijn er recentelijk meer kritische stukken verschenen over het technologie-optimisme a la TEDx een aanverwante bijeenkomsten. Dus je bent zeker niet de enige die zo ‘cynisch’ is.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s